İnsan kendini iradesiyle yönetiyor sanıyor. Bu fikir hoş. Kontrol bende demek rahatlatıcı. Ama gerçek pek öyle değil.
Günün büyük kısmı otomatik geçiyor. Sabah kalkıyorsun, el telefona gidiyor. Kimse karar almıyor orada. Sen dahil. Çünkü o davranış artık seçilmiyor, tekrar ediliyor.
Sonra dönüp “ben böyleyim” diyorsun. Değilsin. Böyle tekrar ettin.
Asıl mesele şu. Beyin kolay olanı seçer. Enerji harcamak istemez. Alışkanlık dediğimiz şey de bu zaten. En az çabayla aynı davranışı sürdürmek. O yüzden bu kadar güçlü.
Gün içinde yapman gereken şeyler var. Ama bir şekilde öteleniyor. “Şimdi değil”, “birazdan”, “daha iyi bir zamanda” diyorsun. Kulağa mantıklı geliyor. Ama aslında yaptığın şey basit. Erteliyorsun.
Ve bir süre sonra garip bir şey oluyor. Bu normal gelmeye başlıyor. Sanki hayat böyleymiş gibi. İşte tehlikeli yer burası. Çünkü o noktadan sonra fark etmiyorsun.
İrade var. Ama pahalı. Çünkü irade dediğin şey, kendi rahatına ters gitmek demek. İnsan bunu sevmez. O yüzden çoğu zaman alışkanlık kazanır.
Ama bazen bir an geliyor. Duruyorsun. Gerçekten duruyorsun. Ve diyorsun ki “ben bunu hep yapıyorum.” O an küçük ama önemli. Çünkü ilk defa otomatikten çıkıyorsun.
Şunu açık söylemek lazım. Küçük şeyleri sürekli erteliyorsan, büyükleri de erteliyorsun. Yüzleşmekten kaçıyorsan, önemli anlarda da kaçıyorsun. İnsan zor anda değişmez. Ne yapıyorsa onu hızlandırır.
Sonra dönüp bakıyorsun, “bu nasıl oldu” diyorsun. Aslında yeni bir şey yok. Zaten oluyordu. Sadece bu sefer daha görünür.
Bu iş sadece davranış değil. Yavaş yavaş kimliğe dönüşüyor. Sürekli erteleyen biri oluyorsun. Fark etmeden. Ve bir süre sonra artık seçenek değil, karakter gibi hissettiriyor.
Bedeli var. Geçen zaman. Başlanmamış işler. Kaçan fırsatlar. Ve en kötüsü, alıştığın bir hayat. İnsan çoğu zaman hayatını bozmaz. Aynı kalarak tüketir.
Şimdi kritik yer burası. Okuyan herkes şunu soruyor
peki ne yapacağım
Büyük plan yok. Motivasyon konuşması yok.
Tek bir şey var.
Ertelediğin şeyi küçült.
O kadar küçült ki kaçamayacak hale gelsin.
Beş dakika.
Tek bir sayfa.
Tek bir telefon.
Ve onu şimdi yap.
Çünkü alışkanlık tekrar ile kurulur.
Ve ancak başka bir tekrar ile kırılır.
Beklersen yine beklersin.
Yarın dersen yarın da dersin.
Son söz
Sorun irade değil
Sorun şu;
Sen her gün kendine verdiğin sözü çiğniyorsun
Ve insan
Eninde sonunda
Kendi sözüne inanmayan birine dönüşür
Sonra hayatında neyi değiştirirsen değiştir; Hiçbir şey değişmez
Çünkü artık
Sana sen bile inanmıyorsun değil mi?