Günümüzde çocukların okuma yazma becerisi kazanması ilkokul birinci sınıfta gerçekleştirilse de bazen çocuklar ebeveyn desteği, teknolojik araçlar ve okul öncesi eğitim aracılığıyla birinci sınıfa başlamadan da okuma yazma öğrenebiliyorlar.
Bu durumun olumlu ve olumsuz olduğu konuşunda çeşitli görüşler vardır. Öğretmenler arasında yaygın olan görüşlere göre bu çocukların yanlış öğrenmeler, ders sürecinde sıkılması ve yüksek özgüven sonucu problemler yaşandığını belirtmekte; fakat öğretmenlerin bir kısmı da bu sorunların öğretmen yönlendirmesiyle basit bir şekilde aşılabildiğini; sınıfta böyle öğrencilerin varlığının öğretmenin iş yükünü azalttığını; hem öğrencinin sıkılmaması hem de ders işleyiş sürecinin bozulmaması için çocuğa verdiği akran öğretimi gibi çeşitli görevlerle hem iş yükünü azaltıp hem de ders verimini artırdığı için bu durumdan memnun olduklarını ifade etmektedirler.
Okuma yazma bilerek okula gelen öğrenciler için Türkiye Yüzyılı Maarif Modeliyle hayata geçirilen önemli yeniliklerden birisi de ‘Farklılaştırma stratejisi’ uygulamasıdır.
Farklılaştırma stratejisi, sınıf seviyesinin üstünde olan öğrenciler için ‘Zenginleştirme’, sınıf seviyesinin altında olan öğrenciler için ‘Destekleme’ eğitimini hayata geçirmiştir.
Bu anlamda farklılaştırılmış öğretim, öğrencilerin bireysel öğrenme ihtiyaçlarını karşılamak için içerik, süreç ve ürün boyutlarında esnek ve bireyselleştirilmiş yaklaşımlar sunan kapsamlı bir öğretim stratejisidir. Farklılaştırılmış öğretim; bir çatı kavram olarak öğrencilerin öğrenme ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik, bireyselleştirilmiş ve esnek bir yaklaşımı temsil eder. Bu yaklaşım; tüm öğrencilerin ilgi, yetenek ve ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak kapsayıcı bir eğitim ortamı oluşturur. Farklılaştırılmış öğretim, öğrencilerin her birinin benzersiz öğrenme ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik bir stratejidir.
Farklılaştırılmış öğretim ilkeleri şunlardır:i
Esneklik
Bireysel farklılıklara saygı
Değişime açıklık
Bireysel ve grup beklentileri dengesi
Her öğrencinin kendi hızında ilerlemesi
Sürekli, geliştirici (biçimlendirici) ve çeşitli değerlendirme yöntemleri
Zenginleştirme, akranlarına göre daha ileri düzeyde olan öğrenciler için tasarlanmış bir stratejidir. Bu strateji; öğretim programının ötesinde genişletilmiş ve derinlemesine öğrenme fırsatları sağlayarak öğrencilerin bilgi ve becerilerini mümkün olan en üst düzeyde geliştirmeyi amaçlar. Öğrencilerin ileri düzey kavramları ve karmaşık düşünce yapılarını keşfetmelerini teşvik eder. Öğrenmeyi zenginleştirmede kullanılan uygulama ve ortamlar; öğrencilerin dikkatini çekme, öğrenilen bilgilerin kalıcı olmasını sağlama ve birden fazla duyuya hitap etme amacıyla tasarlanır. Görsel materyaller ve çeşitli etkinliklerle desteklenir, öğrencilerin olumlu tutum geliştirmelerini teşvik eder. Bireysel olarak veya grup hâlinde çalışmayı kolaylaştıracak çeşitli yöntem ve tekniklerle donatılır. Bu ortamlarda öğrenme yaşantıları, günlük hayatla ilişkilendirilerek gerçekleştirilir.
Milli Eğitim Bakanlığı tarafından ilk ve ortaöğretim öğrencileri için dijital ortamda hazırlanan farklılaştırma etkinlik kitapları her ders düzeyinde etkinlikleri içermektedir.ii Ancak dijital ortamda hazırlandığı için birçok meslektaşımız bu kitaplardan yararlanmamaktadır.
Okuma yazma bilerek ilkokul birinci sınıfa başlayan öğrencileri için örnek vermek gerekirse;
Türkçe dersi ‘Hikâye Kurgulayalım’ etkinliğini inceleyebiliriz.
Etkinliğin amacı: Bu etkinliğin amacı öğrendiği ses, hece, sözcük, cümleleri işitilebilir bir ses düzeyinde söyleyerek harf ve heceleri doğru seslendirmektir. Verilen yazma materyalini hece, sözcük ve cümleleri doğru yazarak kullanmaktır. Harfleri temel formuna ve yazma yönüne uygun olarak harf, sözcük ve cümleler arasında uygun boşluk bırakır. Kurduğu cümlelerde noktalama işaretlerini kullanarak büyük harfleri kuralına uygun kullanır.
Araç-gereçler: Çalışma kâğıdı ve kalem.
A)“Hikâye Kurgulayalım” etkinliği için aşağıdaki işlem basamakları takip edilir.
. Öğretmen tarafından farklı renklerde 3 adet tuzluk hazırlanır.
. Tuzlukların birine farklı kişiler, birine farklı olaylar, birine de farklı yerler yazılır. Örneğin, sarı renkte kişiler, mavi renkte olaylar, yeşil renkte yerler yazılır.
. Etkinliğe katılan öğrencilere birer çalışma kâğıdı verilir.
. Etkinliğe katılan öğrenci öğretmenin yanına gider.
. Tuzluktan bir yer ve birden ona kadar bir sayı söyler.
. Öğretmen öğrencinin seçtiği yerden söylenen sayı kadar tuzluğu açıp kapar.
. Seçilen yerin içinde yazan bilgi ilgili öğrencinin çalışma kâğıdının üzerine yazdırılır.
. Bu işlem üç farklı tuzluk için de yapılır.
. İlgili öğrencinin bilgileri tamamlandıktan sonra aynı işlemler diğer öğrenciler için de gerçekleştirilir.
. Etkinliğe katılan öğrencilerden tuzluklardan çıkan kendilerine ait bilgilerle bir hikâye kurgulamaları istenir.
. Öğretmen öğrencilere 20 dakika süre verir.
. Öğrencilerden tuzluklardan çıkan bilgilerle kurguladıkları hikâyeyi yazmaları istenir.
. Süre sonunda oluşturulan hikâyelerini sırayla etkinliğe katılan diğer öğrenciler ile paylaşmaları sağlanır.
B) Etkinlik sonunda “Gözlem Formu” doldurulur.
İlkokul birinci sınıfta yer alan dersler başta olmak üzere, ‘Bireysel Ses Eğitimi’, ‘Müzik Okulları Koro ve Repertuvar’, ‘Müziksel İşitme Okuma ve Yazma’, ‘Türk Müziği Teori ve Uygulaması’ gibi alanlarda zenginleştirme etkinlikleri bulunmaktadır.
Önümüzdeki yıl birinci sınıfa başlayacak meslektaşlarımızın yararlanması, çocuklarımızın hem yeteneklerinin keşfedilmesi, hem sosyal ve duygusal becerilerin geliştirilmesi, hem de okuma yazma bilerek okula başlayan öğrencilerin en yüksek verimle öğrenim hayatına devam etmesini sağlayacaktır.