Motivasyon, bir hedefe ulaşmak için kişiyi harekete geçiren, bu yönde enerji sağlayan ve davranışları yönlendiren içsel veya dışsal güçlerin bütünüdür. Türkçe karşılığı “güdülenme” olan bu kavram, bireyin odaklanmasını ve zorluklar karşısında pes etmeden istikrar sağlamasını mümkün kılar.
Öğrenci motivasyonu, öğrencilerin öğrenme sürecine katılım istekleri ile ilgilidir. Genellikle içsel ve dışsal olmak kaydıyla iki şekilde incelenir. İçsel motivasyon, kaynağı bireyden gelen merak, ihtiyaç, ilgi ve gelişme duygusu olarak ele alınırken, dışsal motivasyon dışarından bir kaynağın ödüllerle oluşturduğu motivasyondur.
Özellikle sınıf öğretmenlerinin, öğrencileri derse motive etmek için kullandıkları ifadeler, öğrenciler için çok önemlidir. Öğretmenlerin oluşturacağı olumlu sınıf ortamı, öğrencinin özgüveninin artmasına ve derslere karşı olumlu tutum geliştirmesinin yolunu açacaktır.
Bu anlamda Sınıf öğretmenlerinin sınıf içerisinde öğrencilerine karşı motive söylemlerini kullanması öğrencilerde sevgi kaynaklı motivasyonu tetikleyerek öğrencilerin derse olan tutumlarında, isteklerinde, başarılarında olumlu etki sağlayacaktır.
Elif Bolat ve Nida Bayındır tarafından, 2024-2025 Eğitim Öğretim yılı güz döneminde kolay örnekleme yöntemi kullanılarak, “Öğrencilerin Motivasyonuna Yönelik Tercih Edilen İfadelerin Belirlenmesi” başlığıyla, 15 öğretmenle gerçekleştirilen nitel araştırmada öğretmenlerin, öğrencileri motive etmek için kullandıkları olumlu ifadeler ve olumsuz davranışları düzeltmek için kullandıkları ifadeler analiz edilmiştir.
Araştırmaya göre, sınıf öğretmenlerinin, öğrencilerini motive etmeye yönelik ifadeler şu şekildedir;
Motivasyonu yüksek tutmak için
-Yaparsın sen der cesaretlendiririm.
-Bugün harikasınız. Benim öğrencilerim 10 numaradır.
-Bu konuda yapıcı olmaya çalışıyorum. Her noktada emeğini takdir ederim. Seviyesine göre daha iyisini yapabileceği izlenimini veririm.
Zorlu bir görevle mücadele için
-Pes etmek yok. Bir kere daha deneyelim. Gibi motive edici sözler söylerim.
-Sen bu işin üstesinden geleceksin. Yardıma ihtiyacın varsa yanındayım, gibi ifadelerle onlara cesaret veririm.
-Başaracağına inanıyorum. Gayretini görüyorum. Sen yapacaksın, yeter ki iste, gibi cümleler kuruyorum.
Daha iyi bir performans için
-İsteyince oluyormuş değil mi? Sen her şeyin üstesinden gelebiliyorsun gibi ifadelerle onları mutlu ederim.
-Bu işi ilk anda yapamaman çok normal, fakat başarmak için çabalamaktan vazgeçmemen gerekiyor. Son ana kadar denemekten vazgeçmemelisin.
-Daha iyisini yapabilirsin. Başaracağını biliyordum. Süpersin!
Olumsuz davranışları düzeltmek için;
-Senin bu kötü davranışı bir daha göstermeyeceğine inanıyorum derdim.
-Bu şekilde davranman herkesi üzüyor. Daha dikkatli olmalı, empati kurmalısın. Diyerek sesimi biraz yükseltiyorum.
-Genellikle olumsuz davranışı fark edip bir daha tekrar etmemesi için uğraşıyorum. Bazen de kesin bir dille bir daha yapmaması gerektiğini söylüyorum.
Öğretmenleri motive edici sözlerinin öğrencileri bireysel anlamda da teşvik edebilmesi için, kişiye özel yapıcı ve düzenli olarak sunulması, kişiselleştirilmiş hedeflere yönelinmesi, öğrencilerin ihtiyaç duyduğu yönlendirmelerin pekiştirilmesi, motivasyon çeşitliğine yer verilmesi, öz yönlendirme becerilerinin desteklenmesi, hataların olumlu bir şekilde ele alınıp, hatadan çok doğru davranışın belirtilmesi, farklı öğrenme fırsatları yaratarak her öğrencinin belli davranışlarının takdir edilmesi, sürekli öğrenme fırsatı oluşturarak bireysel farklılıkların dikkate alınması, okul aile işbirliği ile öğrencilerin evde de motive edilmelerinin sağlanması, öğretmenlerin öğrencileri onların öğrenme yaşantılarına ve akademik benliklerine olumlu katkı sağlayacak şekilde motive etmeleri önemlidir.