Yıllar önce Kumkapı’daki Bezciyan Derneği’nde tanışmıştım onunla.
Namı diğer Komünist Sarkis… yani Sarkis Çerkezyan.
Sarkis Usta sadece bir zanaatkâr değildi; bu toprakların hafızasını sırtında taşıyan insanlardan biriydi. Sohbetlerimizden birinde kendisi için “kılıç artığıyım” dediğinde ne demek istediğini tam olarak anlayamamıştım. Sormuştum.
Verdiği cevap kısa ama ağırdı:
“Evlat, dedeni kılıçtan geçirecek güçleri kalmamış ki sen yaşıyorsun.”
O gün bu sözün ne kadar derin bir tarihsel yük taşıdığını kavrayamamıştım.
Bugün ise aynı ifade, bir gazeteci tarafından Sayın Kemal Kılıçdaroğlu’na yönelik bir hakaret olarak kullanılıyor. Üstelik 24 Nisan’ın hemen sonrasında…
İşte tam da burada durup düşünmek gerekiyor.
Bir insanın kendi kimliğini, kendi tarihsel travmasını anlatmak için kullandığı bir ifade ile; aynı ifadenin bir başkasına aşağılamak amacıyla yöneltilmesi arasında uçurum vardır. Sarkis Usta’nın sözünde acı, ironi ve tarih vardı. Bugün kullanılan dilde ise öfke, cehalet ve yüzleşememe hali var.
“Kılıç artığı” ifadesi, bu coğrafyanın karanlık bir dönemine işaret eder. Bunu bilmeden kullanmak bilgisizliktir; bilerek kullanmak ise çok daha ağır bir sorunun göstergesidir.
Daha da düşündürücü olan ise, bu dilin kendine “Cumhuriyet” diyen bir gazetede yer bulabilmesidir. Cumhuriyet sadece bir rejimin adı değildir; aynı zamanda bir zihniyet meselesidir. Eşit yurttaşlık, ortak hafıza ve empati üzerine kurulması gerekir.
Ama görüyoruz ki, aradan geçen onca yıla rağmen hâlâ “öteki”ni aşağılayan, geçmişin acılarını inkâr eden ve dili bir silah gibi kullanan bir anlayış varlığını sürdürüyor.
Cumhuriyet kurulmuş olabilir.
Ama toplum olabilmek, hâlâ tamamlanmamış bir mesele olarak karşımızda duruyor.
Ve belki de en çok bu yüzden, Sarkis Usta’nın o cümlesi hâlâ kulaklarımızda yankılanıyor.