Geçmişe kaçış, sadece bireysel bir psikoloji değildir.
Bu durum, aynı zamanda son derece işlevsel bir siyasal zemindir.
Çünkü umutsuzluk, sadece bir ruh hali üretmez;
yönetilebilir bir toplum üretir.
Ve bu noktada geçmiş, masum bir hatırlama alanı olmaktan çıkar.
Bilinçli ya da sezgisel biçimde kullanılan bir araca dönüşür.
UMUTSUZLUK VE KONTROL ARASINDAKİ BAĞ
Bir toplumun geleceğe dair inancı ne kadar zayıflarsa, o toplum o kadar kolay yönlendirilir.
Çünkü umut, insanı harekete geçirir.
Ama umutsuzluk, insanı durdurur.
Umut eden insan:
· Sorgular,
· Talep eder,
· Değişim ister.
Ama umutsuz insan:
· Kabullenir,
· Uyum sağlar,
· Ve giderek sessizleşir.
İşte bu yüzden umutsuzluk, siyasal olarak nötr bir durum değildir.
Bir kontrol mekanizmasıdır.
GEÇMİŞİN SİYASALLAŞMASI
Bu kontrolün en etkili araçlarından biri, geçmişin yeniden kurgulanmasıdır.
Çünkü geçmiş, ideal bir araçtır:
· Denetlenemez,
· Tartışması sınırlıdır,
· Ve duygular üzerinden kolayca mobilize edilir.
Bu yüzden siyasal dilde geçmiş çoğu zaman şu şekilde kullanılır:
· Bir “altın çağ” yaratılır,
· Bu çağ idealize edilir,
· Ve bugünün sorunları bu idealin kaybı olarak anlatılır.
Böylece ortaya şu anlatı çıkar:
· “Bir zamanlar güçlüydük.”
· “Bir zamanlar adildik.”
· “Bir zamanlar büyüktük.”
Ve hemen ardından gelen cümle:
“Ona geri dönmeliyiz.”
KORKU ÜRETİMİ: GELECEK NEDEN TEHLİKELİ GÖSTERİLİR?
Ama bu anlatının tek başına yeterli olması mümkün değildir.
Çünkü sadece geçmişi yüceltmek yetmez.
Aynı zamanda geleceği de değersizleştirmek gerekir.
Bu yüzden korku devreye girer.
Gelecek:
· Belirsiz,
· Tehlikeli,
· Ve kontrol edilemez olarak sunulur.
Değişim:
· Kaos,
· Bozulma,
· Ve tehdit olarak çerçevelenir.
Böylece zihin şu ikilemle karşı karşıya bırakılır:
Ya bilinmeyen bir risk…
Ya da “bildiğin güvenli geçmiş.”
Bu noktada tercih çoğu zaman rasyonel değil, psikolojiktir.
İnsan, bilinmeyenden kaçar.
Tanıdığı şeye yönelir.
Ve bu “tanıdık olan” çoğu zaman gerçek değil,
inşa edilmiş bir geçmiştir.
GÜVENLİK VAADİ VE İTAAT İLİŞKİSİ
Korku üretildikten sonra devreye giren ikinci aşama: güvenlik vaadidir.
Çünkü korkutulan bir toplum, aynı zamanda korunmak ister.
Ve burada kritik bir değişim yaşanır:
Özgürlük talebi geri çekilir,
güvenlik talebi öne çıkar.
Bu, son derece kritik bir kırılmadır.
Çünkü güvenlik isteyen birey, şunu kabul etmeye başlar:
· Daha az sorgulamayı,
· Daha fazla itaati,
· Daha güçlü bir otoriteyi.
Ve bu noktada geçmiş, sadece bir özlem değil;
itaatin meşruiyet kaynağı haline gelir.
“Eskiden böyleydi” cümlesi,
“Şimdi de böyle olmalı”ya dönüşür.
GEÇMİŞİN DİLİ: DUYGU, AKLIN YERİNE GEÇER
Bu sürecin en tehlikeli tarafı şudur:
Geçmiş üzerinden kurulan siyasal dil, rasyonel değil duygusaldır.
Weil:
· Korku aklı daraltır,
· Nostalji eleştiriyi zayıflatır,
· Ve güvenlik ihtiyacı sorgulamayı bastırır.
Böylece toplum yavaş yavaş şu noktaya gelir:
· Eleştirmek yerine savunur,
· Sorgulamak yerine inanır,
· Düşünmek yerine tekrar eder.
Ve en sonunda şu cümle yerleşir:
“Biz zaten böyleyiz.”
Bu cümle, bir kimlik değil;
bir teslimiyet cümlesidir.
EN TEHLİKELİ DÖNÜŞÜM
Geçmişin siyasal araç haline gelmesinin en kritik sonucu şudur:
Toplum artık sadece geçmişi özlemez.
Geçmiş gibi düşünmeye başlar.
Ich meine:
· Hiyerarşiyi sorgulamaz,
· Otoriteyi doğal kabul eder,
· Değişimi tehdit olarak görür.
Bu noktada artık mesele geçmişe dönmek değildir.
Zihin zaten dönmüştür.
GEÇMİŞE KAÇIŞTAN İTAATE
Bütün bu sürecin sonunda ortaya çıkan tablo nettir:
Geçmişe kaçış → Umutsuzluk üretir
Umutsuzluk → Korku üretir
Korku → Güvenlik arayışı doğurur
Güvenlik arayışı → İtaati normalleştirir
Ve böylece:
Geçmiş, sadece bir özlem değil; bir yönetim biçimine dönüşür.
Kısacası: Bir toplum sürekli geçmişi konuşuyorsa, orada sadece bir nostalji yoktur.
Orada:
· Bastırılmış bir gelecek,
· Yönetilen bir korku,
· Ve örgütlenmiş bir itaat vardır.
Gerçek soru artık şudur:
İnsanlar gerçekten geçmişe mi dönmek istiyor, yoksa geleceği kurmaktan mı vazgeçiyor?
Devam edecek…