Tıpta herkes bilir. Yorgunluk hata riskini artırır.
Bu yüzden mesele daha çok çalışmak değildir.
Mesele, aynı insanları daha fazla yormadan sistemi nasıl genişleteceğimizi bulmaktır.
Bugün sağlık sisteminin önündeki asıl soru budur.
Nüfus artıyor. Hastaya ayrılan süre azalıyor. İnsanlar randevu bulmakta zorlanıyor.
Ama asıl sıkışma ameliyathanede.
Listeler uzuyor. Ameliyat günleri yetmiyor. Bazı hastalar aylarca bekliyor.
Bu sadece organizasyon sorunu değil. Bu bir kapasite sorunu.
Ve ortada net bir çelişki var.
Bir tarafta yetişemeyen ameliyatlar, diğer tarafta artmış asistan sayısı.
Yani insan gücü var. Ama zaman yok.
İşte bu yüzden şu soruyu sormak gerekiyor.
Zamanı genişletebilir miyiz
Geceyi bu yüzden konuşuyoruz.
“Die Frage ”Kann man nachts operieren?" wird eigentlich an der falschen Stelle gestellt. Denn es geschieht bereits. Bei Notfällen, Traumata, operieren wir nachts, um Leben zu retten.
Demek ki mesele gece değil.
Mesele, geceyi nasıl kullandığımız.
Dünyada bu tartışma yeni değil. Birçok ülkede ameliyathane saatleri esnetiliyor. NHS içinde bazı merkezlerde ameliyatlar akşam bloklarına kaydırıldı. ABD’de planlı gece ekipleriyle çalışan hastaneler var. Ama hepsinin ortak noktası şu. Geceyi uzatmıyorlar, geceyi yeniden tasarlıyorlar.
Çünkü riskin kaynağı saat değil.
Yorgunluk.
Gün boyu çalışmış bir ekiple geceye sarkan ameliyat risklidir.
Ama sadece gece için göreve gelen, dinlenmiş bir ekip ile yapılan ameliyat aynı şey değildir.
Tıpta güvenlik, saatle değil sistemle sağlanır.
Burada kritik olan şu.
Her ameliyat gece yapılmaz.
Süresi öngörülebilir, komplikasyon riski yönetilebilir vakalar geceye alınır. Bu bir boşluk doldurma yaklaşımı değil. Tam tersine daha seçici, daha disiplinli bir yaklaşım.
Peki hasta bunu kabul eder mi
Bir hasta için iki şey belirleyicidir. Bekleme süresi ve güven.
Aylarca beklemek ile planlı bir sistemde daha erken ameliyat olmak arasında kaldığında, çoğu insan ikinciyi seçer. Ama bunun bir şartı var.
Şeffaflık.
Hasta, ameliyatın gece planlandığını bilmeli. Alternatif sunulmalı. Seçim hakkı korunmalı.
Güven böyle kurulur.
Bu model doğru kurulursa üç sonuç ortaya çıkar.
Bekleme süreleri kısalır. Gündüz üzerindeki yük azalır. Eğitim güçlenir.
Eğitim kısmı belki de en kritik olanı.
Bugün asistan sayıları arttı ama ameliyat fırsatları aynı hızla artmadı. Daha çok insan, daha az vaka ile eğitim almaya çalışıyor.
Dies ist nicht nachhaltig.
Planlı gece ameliyatları, kontrollü ve öğretilebilir bir alan açar. Acele yoktur, sıkışma yoktur. Öğretme imkanı artar.
Ama burada açık konuşmak gerekir.
Bu kolay bir iş değil.
Gece çalışan ekip gerçekten dinlenmiş olmalı. Bu ekip gündüzün uzantısı olmamalı.
Vaka seçimi net olmalı.
Kıdemli cerrah sahada olmalı.
Anestezi, hemşirelik, teknik ekip aynı disiplinle kurulmalı.
Ve süreç ölçülmeli.
Komplikasyon oranları, ameliyat süreleri, hasta memnuniyeti düzenli izlenmeli.
Bir başka kritik başlık da teşvik.
Gece çalışan ekip, gündüzün artığı gibi görülürse bu sistem yürümez. Ayrı planlanmalı, karşılığı net olmalı. Bu ister ek ödeme olur ister farklı bir model, ama emeğin karşılığı belirsiz bırakılırsa sistem çöker.
Bir sınır da çizmek gerekir.
Amaç gündüzü boşaltıp her şeyi geceye taşımak değildir.
Amaç, sistemi nefes aldıracak kadar genişletmektir.
Bu yüzden bu model bir anda her yerde uygulanmaz.
Seçilmiş merkezlerde başlanır. Sonuçlar izlenir. Hatalar görülür. Sistem buna göre düzeltilir.
Tıpta en tehlikeli şey plansız büyümedir.
Ama hiç büyümemek de aynı derecede tehlikelidir.
Bugün tablo açık.
Hasta sayısı artmışsa, ameliyat ihtiyacı artmışsa, insan gücü artmışsa, sistemin zamanı da artmak zorunda.
Gece mesaisi bu yüzden bir tercih değil.
Bir zorunluluğa dönüşmek üzere olan bir fırsat.
Sağlık sistemleri talep arttığında iki şey yapar.
Ya hastayı bekletir.
Ya zamanı genişletir.
Bekletmek kolaydır.
Genişletmek akıl ister.