İnsan suyla yalnızca susuzluğunu gidermez. Sanki hafızasını da suya bırakır.
Belki de bu yüzden kadim zamanlardan beri su, yalnızca bir madde olarak görülmedi. Toprak, ateş, hava ve su… Dört kadim unsurun içinde suya her zaman ayrı bir anlam yüklendi. Yaşamın kaynağı, temizliğin dili, arınmanın sembolü…
Anadolu’nun kadim inançlarında da, dünyanın farklı kültürlerinde de suya bazen zamansız ve mekânsız bir yolculuğun anlamı yüklendi. Mistik geleneklerde suyun; görünenle görünmeyen, eskiyle yeni, yaşamla ölüm arasında bir eşik olduğuna inanıldı. Bu yüzden su, sadece bedenleri değil; hatıraları, umutları ve duaları da taşıyan zaman ve mekân ötesi bir sembole dönüştü.
Belki de bu yüzden insan, hayatının en önemli anlarında hep suya yöneldi.
Belki bedenimizin en büyük parçası olduğu için… Belki de suyun hafızasına bağlı olduğumuz için…
Kim bilir insanlık, bedendeki suyun hafızasıyla hangi kadim sırları taşıdı; hangi unutulmuş bilgileri, derinden bağlıymış gibi ritüeller aracılığıyla geçmişten bugüne hatırlamaya çalıştı.
Belki de bu yüzden kadim uygarlıklar suyu yalnızca bir ihtiyaç olarak görmedi. Yunan mitolojisinde yeraltı dünyası beş nehirle çevriliydi. Styx yaşamla ölüm arasındaki eşiği, Lethe unutmayı, Acheron acıyı, Cocytus gözyaşını, Phlegethon ise ateşi simgeliyordu. Bu nehirlerin sularına farklı anlamlar yüklenmişti ama ortak fikir aynıydı: Su, sadece akan bir varlık değil; insanı bir hâlden başka bir hâle taşıyan görünmez bir eşikti.
Belki de bu yüzden hayatımızın en önemli anlarında hep su vardır. Doğarken suyun içinden geliriz. Yaşarken suyla temizleniriz. Ölürken yine suyla son yolculuğumuza hazırlanırız. Hayatın başında da sonunda da su bizi karşılar.
Bilim bunun biyolojik nedenlerini anlatır. Anne karnındaki ilk evimiz sudur. Dünyadaki ilk uygarlıklar su kenarlarında kurulmuştur. Susuz yaşam olmaz. Ama insan, suyu yalnızca hayat verdiği için sevmemiş; ona bir anlam da yüklemiştir.
Çünkü su, sadece kiri temizlemez. İnsana yeniden başlayabileceğini de fısıldar.
Bu yüzden dünyanın neresine giderseniz gidin suyla ilgili mutlaka bir arınma ritüeli görürsünüz. Müslüman abdest alır, gusleder. Hristiyan vaftiz olur. Yahudi mikveye girer. Japon, tapınağa girmeden önce ellerini ve ağzını suyla temizler. Hindu, kutsal kabul ettiği nehirde yıkanır. İsimler değişir ama suyun dili değişmez.
Bizim kültürümüzde de öyledir.
Yeni doğan bebeğin kırkı çıkarılır. Anneyle birlikte kırk tas suyla yıkanır. Kimi yerde suya kırk taş atılır, kimi yerde altın ya da gümüş bırakılır. Anadolu’da bir inanış daha vardır. Hamam, yalnızca bedenin temizlendiği bir yer değil; insanın uğursuzluğu, nazarı, kötülüğü ve içine çöken manevi ağırlığı geride bıraktığı sembolik bir eşik olarak da görülür…
Nitekim bazı yörelerde kırk tas suyla yıkanmak, eski yükleri geride bırakıp yeni bir başlangıç yapmanın işareti sayılır. Çünkü suyun temizlediği yalnızca beden değildir, insanın yeniden başlayabileceğine dair duyduğu manevi umududur.
Aslında bütün bu ritüellerde yıkanan yalnızca beden değildir. Yeni bir hayata geçiş kutsanır. Kırk günün ve kırk tas suyun ardından sanki “Artık başka bir eşikteyiz.” denir.
Belki de bütün ritüellerin ortak noktası budur. İnsan, hayatındaki büyük geçişleri suyla mühürlemek, suyun hafızasına kaydetmek ister.
Düğüne giderken de su vardır. Yolcu uğurlanırken arkasından su dökülür. Yağmur yağsın diye dualar edilir. Şifanın, pınarlarda olduğuna inanılır. Cenaze son yolculuğuna yine suyla hazırlanır. Aslında bu satırlara sığmayacak kadar çok; onlarca, belki yüzlerce su ritüeli ve onlara eşlik eden dua vardır.
Sanki insan, her başlangıcı ve her vedayı suya emanet eder.
Çünkü su akmayı bilir. Zamansızdır, mekânsızdır. Döngüdür. Karada, havada, denizde sürekli yer değiştirir. Sıvı, katı ve gaz hâlinde semahını döner…
Belki de bu yüzden insanlar yüzyıllardır dertlerini, korkularını, pişmanlıklarını ve umutlarını suya anlatıyor. Akan suyun, yükü de alıp götüreceğine inanıyor.
Ne ilginç…
Bedenimizi temizlemek için sabun yeterlidir. Ama ruhumuzu temizlemek istediğimizde hep bir ritüele ihtiyaç duyarız. Çünkü ruh, suyun içindeki kadim anlamla arınır.
Ve su, ruhsal arınmanın en eski sembolüdür.
Belki de bugün en çok ihtiyacımız olan şey de budur.
Daha çok arınmak.
İnsanlığın ilk, temiz özüne dönmeye çalışmak…
Çünkü insan elini kolayca yıkıyor ama öfkesini yıkayamıyor. Yüzünü yıkıyor ama kibrini temizleyemiyor. Evini temizliyor ama kalbinde biriktirdiklerine ulaşamıyor.
Belki de su bize binlerce yıldır unuttuğumuz insanlığımızı, insanlık onurunu temiz tutmayı hatırlatmak için mistik şarkılar söyleyerek akıyordur.
Ama duyabilene…
Peki kim, yağmurun toprağa düşüşünde, denizin kıyıya vuran dalgalarında, çağlayarak akan bir derenin sesinde suyun o kadim şarkısını duyabildi?
Arınmak zayıflık değil, cesarettir. Arınmaktan korkma.