Ama tam da burada bir kırılma başlar.
Çünkü bir toplumun en tehlikeli çöküşü, açlık ya da yoksulluk değildir. Asıl tehlike, bu koşulların dilde meşrulaştırılması ve hayatın yeni normu haline gelmesidir.
Bugün Türkiye tam olarak bu eşikten geçiyor.
Zamanla değil, zorlanarak anlıyor insan:
Bayram artık bir takvim olayı değil, bir eşik. Ama bu eşik mutluluğun değil, çöküşün eşiği.
Bir toplumun bayram anlayışı değişmişse, o toplumun gerçekliği değişmiştir. Çünkü bayram, bir toplumun neyi “fazla”, neyi “normal”, neyi “eksik” gördüğünün aynasıdır. Bugün o aynaya baktığımızda gördüğümüz şey, kutlama değil; normalize edilmiş bir eksikliktir.
Ve bu eksiklik artık tesadüf değildir.
Bu, üretilmiş bir durumdur.
Daha açık söylemek gerekirse: Bu, yönetilen bir çöküştür.
Nefes almak bayramdır, deniyor.
Birinin sesini duymak, yalnız kalmamak, bir işte tutunabilmek…
Eskiden hayatın en sıradan parçaları olan bu şeyler, bugün “bayram” diye adlandırılmaya başlanmışsa burada sadece ekonomik değil, ontolojik bir çöküş vardır.
İnsan artık yaşamıyor;
yaşayabildiği kadarına şükrediyor.
Çünkü dil değiştiğinde gerçeklik de değişir.
Bir ülkede “idare etmek” yaşam biçimi haline gelmişse, insanlar artık “iyi yaşamak” üzerinden değil, “daha kötü olmamak” üzerinden kendini tanımlar.
Bu bir duygu değişimi değil; derin bir ideolojik dönüşümdür.
Bayram artık kolektif bir sevinç değil, bireysel bir hayatta kalma refleksinin estetize edilmiş halidir.
“Çok şükür bugün de geçti…”
“En azından yalnız değilim…”
“En azından işim var…”
Bu cümleler umut değil; teslimiyetin dilidir.
Ve bu dil tesadüfi değildir.
Bu dil, bir toplumun kendi gerçekliğine karşı geliştirdiği savunma mekanizmasıdır. Ama aynı zamanda bu mekanizma, sistemin en işlevsel aracına dönüşür. Çünkü insan, kendini ikna etmeye başladığı anda, artık dışarıdan ikna edilmeye ihtiyaç duymaz.
İşte rıza tam burada üretilir.
Bir zamanlar bayram; kavuşmaktı, çoğalmaktı, paylaşmaktı.
Şimdi bayram: kaybetmemek, düşmemek, yalnız kalmamaktır.
Yani artık bayram, bir kazanım değil, bir kaybın ertelenmesidir.
Bu dönüşüm, basit bir kültürel değişim değildir. Bu, doğrudan doğruya bir bilinç dönüşümüdür.
Türkiye’de bugün yaşanan şey, klasik anlamda bir yoksullaşma süreci değildir. Bu, daha derin ve daha tehlikeli bir şeydir: yoksulluğun norm haline getirilmesi ve bu normun bilinç düzeyinde içselleştirilmesi.
Eskiden yoksulluk bir sorundu.
Bugün ise bir dil.
Eskiden yalnızlık bir kırılmaydı.
Bugün ise bir karakter özelliği.
Eskiden çaresizlik itiraz üretirdi.
Bugün ise “olgunluk” diye pazarlanıyor.
İşte bu yüzden mesele ekonomik değil; epistemolojik.
İnsan artık gerçekliği yaşamıyor;
ona uygun bir hikâye kuruyor.
Bu hikâye, bireyin kendi kendini ikna etme mekanizmasıdır. Ama aynı zamanda sistemin en görünmez iktidar biçimidir.
Çünkü en güçlü iktidar, zorla değil; rızayla kurulur.
“Şükür.”
“En azından.”
“İdare eder.”
Bu üç kelime, bugünün ideolojik üçlemesidir.
Bunlar teselli değil; uyum protokolleridir.
İnsan sürekli eksiltildiğinde ya isyan eder ya da kendini ikna eder. Türkiye’de ikinci seçenek artık bir refleks değil, bir norm haline gelmiştir.
Bu yüzden bugün en tehlikeli şey yoksulluk değil;
yoksulluğun meşrulaştırılmasıdır.
Çünkü meşrulaşan bir şey, sorgulanmaz.
Sorgulanmayan bir şey ise kalıcılaşır.
Kalıcılaşan ise “doğal” görünmeye başlar.
Tam da burada siyaset devreye girer.
Ama klasik anlamda siyaset değil.
Modern iktidarlar sadece ekonomiyi yönetmez; algıyı, dili ve duyguyu da yönetir.
İnsana ne yaşayacağını değil, yaşadığını nasıl anlamlandıracağını öğretir.
Bu, zorlayıcı değil yönlendirici bir iktidardır.
Baskıcı değil, içselleştirici bir iktidar.
Yoksulluk “sabır” olur.
Eşitsizlik “kader” olur.
Yalnızlık “güçlü olmak” diye yeniden yazılır.
Ve bayram…
Bayram bu dilin en rafine aracına dönüşür. Çünkü bayram, eksikliği görünmez kılmanın en estetik yoludur.
İnsan, sahip olmadığını değil; kaybetmediğini kutlamaya başlar.
Bu noktada şu soruyu sormak zorundayız:
Bir toplum neden büyük mutlulukları değil, küçük felaketlerin ertelenmesini kutlar?
Çünkü büyük beklentilerini kaybetmiştir.
Ve beklentisini kaybeden toplum, siyasal özne olmaktan çıkar.
Artık talep etmez.
Sadece uyum sağlar.
Bu yüzden bugün Türkiye’de en büyük sorun yoksulluk değil;
talep yoksunluğudur.
İnsanlar artık iyi bir hayat istemiyor.
Sadece daha kötü bir hayat istemiyor.
Bu, düşüş değil; bilinçli bir kabulleniştir.
Ve kabulleniş, iktidarın en büyük zaferidir.
Bir annenin sesi bayramdır, deniyor.
Bir dostun kapıyı çalması bayramdır.
Evet, bunlar değerlidir. Ama mesele değer değil; zorunluluktur.
Eğer bu tür şeyler “bayram olmak zorunda kalıyorsa”, orada bir şeyler eksilmiştir.
Çünkü normal olan şey, bayram olmak zorunda değildir.
İşte bugünün en büyük kırılması burada:
Normal ile istisna yer değiştirmiştir.
Ve bu değişim fark edilmediği sürece hiçbir şey değişmeyecektir.
Bugün bize “küçük şeylerden mutlu olun” deniyor.
Bu, yarım bir doğrudur.
Evet, küçük şeylerden mutlu olmak erdemdir.
Ama büyük şeyleri istemekten vazgeçmek çöküştür.
Ve Türkiye’de bu ikisi bilinçli biçimde birbirine karıştırılıyor.
İnsanlara mutluluk değil; razı olma öğretiliyor.
Çünkü amaç insanı mutlu etmek değil;
mutsuzluğunu sorgulamaz hale getirmektir.
Daha açık söyleyelim:
Bugün Türkiye’de insanlar mutsuz değildir.
Daha tehlikeli bir noktadadır:
Mutsuzluklarını yönetilebilir hale getirmişlerdir.
Bu, sistem açısından ideal durumdur. Çünkü kontrol edilemeyen öfke tehlikelidir; ama yönetilen mutsuzluk sürdürülebilirdir.
Sonuç olarak:
Bugün “bayram” dediğimiz şeylerin büyük kısmı birer yanılsamadır.
Bir kazanım değil, bir kaybın ertelenmesidir.
Bir mutluluk değil, bir eksikliğin üzerinin örtülmesidir.
Gerçek bayram;
İnsanın hayatta kalmayı değil, iyi yaşamayı tartıştığı gündür.
Adaletin istisna değil norm olduğu gündür.
İnsanın kendini savunmak zorunda kalmadığı gündür.
Ve en önemlisi:
Sıradan olanı bayram gibi anlatmaya ihtiyaç duymadığı gündür.
O gün gelene kadar:
Her “şükür” biraz suskunluk,
Her “idare eder” biraz geri çekilme,
Her “bayram” biraz eksikliktir.
Ve son soru, kaçınılmaz:
Biz gerçekten mutlu muyuz,
yoksa mutsuzluğumuzu daha katlanılır anlatmanın yollarını mı bulduk?
Eğer ikinciyse,
ortada bayram yoktur.
Sadece ustaca üretilmiş,
iyi paketlenmiş,
ve topluma kabul ettirilmiş bir yoksunluk vardır.
Ve belki de en rahatsız edici gerçek şudur:
İnsanlar artık bu yoksunluğu reddetmiyor.
Onunla birlikte yaşamayı öğreniyor.
Çünkü sürekli bastırılan bir toplum, bir süre sonra direnç üretmez; uyum üretir.
Uyum ise sadece özgürlüğün karşıtı değildir;
özgürlüğün unutulmuş halidir.
İşte bu yüzden mesele sadece bayram değil.
Mesele, bir toplumun neyi kaybettiğini fark edemeyecek noktaya gelmesidir.
Ve bir toplum, kaybını fark etmiyorsa,
artık sadece yoksul değildir.
Yoksunluğunu meşru görüyordur.