Kapitalist dünya sistemi, 21. yüzyılın ilk çeyreğinde yalnızca ekonomik bir krizle değil, aynı zamanda toplumsal dokunun çözülmesiyle karakterize edilen çok katmanlı bir çöküş sürecine girmiştir. Bu çöküş, üretim ilişkilerinin dönüşümüyle birlikte sınıf yapısının daralması, toplumsal eşitsizliğin tarihsel olarak görülmemiş seviyelere ulaşması, siyasal rejimlerin otoriterleşmesi ve ideolojik aygıtların tekelci sermaye tarafından yeniden yapılandırılması gibi süreçleri içerir. Bu nedenle Üçüncü Paylaşım Savaşı’nı anlamak için yalnızca jeopolitik dinamiklere değil, aynı zamanda kapitalizmin toplumsal yapıyı nasıl dönüştürdüğünede bakmak gerekir.
Küresel Eşitsizliğin Tarihsel Derinleşmesi: %20’nin %80’i Alması
Bugün dünya gelirinin %80’i, dünya nüfusunun %20’si tarafından paylaşılmaktadır. Bu %20’nin içinde ise yalnızca %7’lik bir kesim, Küresel sermayenin yerel işbirlikçi sınıflardan oluşmaktadır. Bu tablo, kapitalizmin tarihsel eğiliminin en keskin biçimde doğrulandığı noktadır, Sermaye birikimi hızlandıkça, sınıfsal yapı daralır, daraldıkça, Tekelci sermaye toplumsal üstyapıyı kendi çıkarlarına göre yeniden şekillendirir. Bu eşitsizlik, yalnızca ekonomik bir sorun değildir, aynı zamanda siyasal, kültürel ve ideolojik bir sorundur. Çünkü gelir dağılımındaki uçurum, siyasal iktidarın tekelci sermaye tarafından ele geçirilmesine yol açar. Bu nedenle bugün devletler, halkların değil, sermayenin çıkarlarını temsil eden araçlara dönüşmüştür.
Orta Sınıfın Çöküşü: Kapitalizmin Toplumsal Dayanağının Erozyonu
Kapitalizmin tarihsel olarak en önemli istikrar unsurlarından biri olan orta sınıf, 21. yüzyılda hızla çökmektedir. Orta sınıfın çöküşünün temel nedenleri şunlardır;
1. Ücretlerin reel olarak düşmesi
2. Borçlanmanın artması
3. Dijitalleşme ve otomasyon
4. Güvencesiz çalışma biçimlerinin yaygınlaşması
5. Finansallaşmanın toplumsal kaynakları emmesi.
Orta sınıfın çöküşü, kapitalizmin toplumsal meşruiyetini zayıflatmış, siyasal rejimlerin otoriterleşmesine yol açmıştır. Çünkü orta sınıfın yokluğu, toplumsal istikrarın yokluğu anlamına gelir.
İşçi Sınıfının Parçalanması: Yeni Proleterleşme Biçimleri
Kapitalizmin dijitalleşmesi, işçi sınıfının yapısını köklü biçimde değiştirmiştir. Geleneksel sanayi proletaryası daralmış, yerine güvencesiz, esnek, parçalı ve örgütsüz bir yeni proletarya ortaya çıkmıştır. Bu yeni proletarya, üç temel grupta toplanabilir:
1. Platform Proletaryası
Uber, Glovo, Deliveroo, Airbnb gibi platformlarda çalışan işçiler
Algoritmalar tarafından yönetilen emek
Güvencesiz, sigortasız, örgütsüz çalışma
2. Dijital Proletarya
Veri işçileri
İçerik moderatörleri
Yapay zekâ eğitim işçileri
Düşük ücretli dijital emek
3. Borç Proletaryası
Öğrenci kredileri
Tüketici kredileri
Kredi kartı borçları
Konut kredileri. Bu yeni proleterleşme biçimleri, işçi sınıfının görünürlüğünü azaltmış, fakat sömürüyü derinleştirmiştir.
Toplumsal Üstyapının Dönüşümü: Medya, Kültür ve Eğitim Tekelleri
Tekelci sermaye, yalnızca ekonomik alanı değil, aynı zamanda toplumsal üstyapıyı da kontrol etmektedir. Bu kontrol, üç temel alanda yoğunlaşır.
1. Medya Tekelleri; Haber akışının kontrolü, Algı yönetimi, Savaşların meşrulaştırılmasıi Halkların bilinçsizleştirilmesi
2. Kültürel Üretim Mekanizmaları; Hollywood, Netflix, dijital platformlar, Kültürel hegemonya, Tüketim ideolojisinin yaygınlaştırılması
3. Eğitim Kurumları; Kapitalist ideolojinin yeniden üretimi, Eleştirel düşüncenin bastırılması, Bilginin metalaştırılması.
Bu nedenle bugün ideolojik hegemonya, kapitalizmin en güçlü silahlarından biridir.
Toplumsal Çözülme: Yabancılaşma, Kimlik Siyaseti ve Sınıf Bilincinin Dağılması
Kapitalizmin toplumsal dokuyu çözmesi, üç temel süreç üzerinden gerçekleşir:
1. Yabancılaşma.
İnsanlar kendi emeklerine, toplumlarına ve kendilerine yabancılaşır.
2. Kimlik Siyaseti
Sınıf çelişkileri görünmez hale getirilir, yerine etnik, mezhepsel, kültürel ve cinsel kimlikler geçirilir.
3. Sınıf Bilincinin Dağılması.
İşçi sınıfı ortak çıkarlarını göremez hale gelir, parçalı yapılar oluşur. Bu süreç, tekelci sermayenin toplumsal kontrolünü güçlendirir.
Toplumsal Eşitsizliğin Savaşlarla Bağlantısı
Toplumsal eşitsizlik derinleştikçe, tekelci sermaye kendi iç çelişkilerini çözmek için savaşlara yönelir. Çünkü savaş:
1. Sermayenin yeniden birikimini sağlar
2. Toplumsal muhalefeti bastırır
3. Halkların dikkatini dağıtır
4. Yeni pazarlar yaratır
5. Enerji hatlarını kontrol etmeyi mümkün kılar.
Bu nedenle Üçüncü Paylaşım Savaşı, toplumsal eşitsizliğin askeri biçimidir.
Toplumsal Çöküş ve Devrimci Potansiyelin Yükselişi
Toplumsal eşitsizlik derinleştikçe, kapitalizmin meşruiyeti zayıflar. Bu zayıflama, devrimci potansiyelin yükselmesine yol açar. Çünkü halklar, kendi yaşam koşullarının kötüleştiğini gördükçe, sistemin değişmesi gerektiğini daha açık biçimde kavrar. Bu nedenle toplumsal eşitsizlik, yalnızca kapitalizmin krizi değil, aynı zamanda devrimci mücadelenin tarihsel zeminidir.