Bazı şiirler vardır; estetik değildir, tanıklıktır.
Hovhannes Tumanyan’ın Ahtamar’ı tam olarak böyle bir şiirdir.
Bir aşk hikâyesi gibi okunur ama aslında bir toplum davasıdır.
Van Gölü burada romantik bir dekor değil; sır saklayan, sır boğan, sır taşıyan bir hafızadır.
Kıyıdan adaya yüzerek giden genç, sadece Tamar’a değil, yasaklara, korkulara, dedikoduya meydan okur.
Tamar’ın yaktığı ateş masumdur.
Ama bu coğrafyada masumiyet çoğu zaman suç sayılır.
Ve biri mutlaka çıkar,
“ahlâk” adına o ateşi söndürür.
Tumanyan’ın asıl cesareti buradadır:
Suçluyu denizde aramaz.
Ne dalgaları, ne fırtınayı, ne karanlığı suçlar.
İnsanı işaret eder.
Kıskananı, gözetleyeni, dedikoduyu erdem sananı…
Genç adam denizde boğulurken,
toplum kıyıda rahat bir nefes alır.
Çünkü düzen bozulmamıştır.
Aşk ölmüş, normlar yaşamıştır.
Sabah olduğunda Van Gölü bir ceset getirir.
Dudaklarda kalan “Ah! Tamar!”
bir sevda fısıltısı değil,
gecikmiş bir itirazdır.
Ve ada bugün Akdamar Adası diye anılır.
Yani bu topraklarda taşın, suyun, adanın bile adı vardır;
ama boğulan aşkların hesabı yoktur.
Bu coğrafyada aşk yüzmeyi bilse bile, toplum boğmayı çok iyi bilir.
Ermeni şair ve yazar Hovhannes Tumanyan’ın “Ahtamar” adlı şiiri
Şen ve güleç Van Gölünün
Küçük kıyı köyünden
Suya girer gizliden
Her gece bir nevcivan.Suya girer kayıksız,
Pazusuna güvenir,
Suyu yarar yüzerek
Karşı adaya doğru.Loş adadan sessiz sakin
Bir ışık var çağıran,
Onun için ışıldayan
Bir işaret durmadan.Güzel Tamar geceleri
Böyle ateş yakıyor,
Ve sabırsız bekliyor
Orada sessiz,gizlice.Deniz durmaz,çalkalanır,
Gencin kalbi çırpınır,
Dalgaları kükrer coşkun
Oysa yüzer korkmadan.Tamar ise heyecanla
Onu bekler kıyıda,
Suyun sesi her kulaçta
Vücudunu titretir.Sustu zifiri kıyıda
İşte kara bir gölge,
Evet,bu o…Buluştular
Kuşku dolu gecede.Dalgaları Van Gölünün
Tek okşayan kıyıyı,
Ayrılıyor adadan
Fısıldayıp gizemle…Onlar ise sevişirken
Gök kubbenin altında,
Dedikodu dalgalarda,
Şuh,ahlaksız Tamar’a.Genç kızınsa yüreğinde
Çırpınışı sevginin,
Delikanlı döğüşürken,
Azgın,kızgın denizle.Ancak kötü birileri
Sırlarını öğrendiler,
Ve karanlık bir gecede
Meşaleyi söndürdüler.Sonsuz sularda kayboldu
Şaşkın,cesur genç aşık,
Rüzgarlarda tek bir ses var:
İniltiler:”Ah! Tamar! …”Sesler çılgın kayalarda
Yankılanır durmadan,
Deniz kükrer,köpürür,
Kah bir derin ıslık çalar
Bazen inler:”Ah! Tamar! …”Sabah vakti,deniz yorgun
Bir cesedi getirdi,
Dudağında,titrek,donuk,
İki sözcük:
Sanki ölüm sırasında
Mırıldanmış:”Ah! Tamar! …”O gün,bugün
Bu adanın bir adı var:
“Ahtamar”