Kamuda sakal serbest bırakıldı. Herkes bunu özgürlük diye konuştu, konu kapandı sanıldı. Ama mesele bu kadar basit değil. Devletin insanların yüzüne karışması doğru olmayabilir. Fakat kamu dediğimiz yer tek tip bir alan değil. Aynı çatı altında bambaşka işler yapılıyor. Ve bazı işler doğası gereği sınır ister.
Ameliyathane mesela. Orası tercih alanı değil, sonuç alanı. Küçük dediğiniz her ayrıntının karşılığı var. Maskenin yüzle tam oturması, ortamın kontrolü, en ufak ihmal… Bedelini hasta ödüyor. Sakal da bu tablonun dışında değil. Yüz kılları düz bir cilt gibi davranmaz. Partikül tutar, dökülme riskini artırır. Daha önemlisi, sızdırmazlık gerektiren maskelerde yüzle tam uyumu bozabilir. Yani mesele estetik değil, doğrudan güvenliktir.
Zaten bu yüzden birçok ülkede yaklaşım nettir. Ameliyathane ve yüksek riskli alanlarda sakal ya tamamen kaldırılır ya da tamamen kapatılır ve maske uyumu doğrulanmadan çalışmaya izin verilmez. Çünkü orada idare eder diye bir şey yoktur.
Türkiye’de durum nettir ama eksiktir. Açık bir sakal yasağı yok. Buna karşılık ameliyathane kuralları sakalın tamamen kapatılmasını zorunlu kılar. Yani aynı sistem bir yandan serbest bırakır, diğer yandan sahada fiilen sınırlar. Sorun da tam burada başlar. Açık, bağlayıcı ve tek tip bir standart yok.
Şunu da ayırmak gerekir. Her alan aynı değil. Poliklinikte, idari görevde ya da riskin daha düşük olduğu alanlarda aynı katılık gerekmeyebilir. Ama ameliyathane gibi yüksek riskli ortamlarda bu bir tercih meselesi değildir.
Ben kendi pratiğimde asistanlarımdan sakallarını kesmelerini rica ediyorum. Çünkü işin doğası bunu gerektiriyor. Ama artık bu bir zorunluluk değil. Yasal olarak hak sayıldığı için uygulayıp uygulamamak onların tercihine kalıyor. Kabul eden var, etmeyen var.
Burada mesele sakalın kendisi değil. Mesele standart. Standart kaybolduğunda herkes kendi doğrusunu getirir. Ve sağlık gibi alanlarda bunun adı çeşitlilik değil, risktir.
Üstelik bu sadece tıpla sınırlı bir durum da değil. Gıda üretiminde sakal ya kapatılır ya sınırlandırılır. İtfaiyede, kimyasal maruziyet olan işlerde, askeri alanlarda sakal çoğu zaman yasaktır. Sebep çok basit. Maske oturmazsa, hayat riske girer. Bu kadar kritik alanlarda kimse bunu kişisel tercih diye tartışmaz.
Peki bizde ne oldu. Genel bir özgürlük kararı alındı. Ama mesleklerin kendi iç dinamikleri hesaba katılmadı. Aynı kural, farklı risk düzeylerine sahip alanlara aynen uygulandı.
Oysa çözüm zor değil. Yasak koymak değil, ayrım koymak gerekir.
Ameliyathane ve yüksek riskli alanlarda
ya sakal olmayacak
ya da tam kapatılacak ve kullanılan maskenin uyumu doğrulanacak
Bu kural yazılı olacak
Sorumlusu belli olacak
Ve uygulanıp uygulanmadığı denetlenecek
Bunun dışındaki alanlarda ise serbestlik devam edebilir.
Bu bir yasak değil. İşin doğasına uygun bir sınırdır.
Aksi halde özgürlük dediğimiz şey, başkasının riskine dönüşür.
Kamuda sakal serbest olabilir. Ama her görev için uygun olduğu anlamına gelmez. Bu kararın görev bazlı yeniden ele alınması gerekir.
Çünkü kamu hizmeti kişisel alan değildir.
Ve bazı mesleklerde
özgürlük değil
Net standartlar hayat kurtarır.