Tehlikeyi önceden bilmenin tarihinden bahsedelim.
Bu konuyu açıp, verdigi ilham için Prof. Dr. Özlem Esen hocamıza teşekkür ederek başlayalım.
En tehlikeli meslek madencilik. Resmen mezara canlı canlı girip, canlarıyla evlerine ekmek götüren madenciler ile kanarya, evet bildiğimiz kanarya kuşlarının tarihsel “acı ortaklıkları”.
Madende biriken zehirli gaz karbonmonoksit madencilerin “mutlu ölüm” dedikleri bir ölüme sebep oluyor. Madenciler bu zehirli gazla tatlı bir uykuya dalıyorlar ve acı çekmeden yüzlerinde gülümseme ile son nefeslerini verdikleri için böyle tanımlanmış.
Bu zehirli maden gazının insan akciğerine soluyup, ölmelerini önlemek için insan akciğerine gitmeden daha erken saptamak için bir yöntem arayışı doğmuş ve bilim devreye girmiş.İşte tam olarak bu noktada, insan vücudu, solunum sistemi ve gazların doğası hakkında araştırmalar yapan John Scott Haldane, kanaryaların solunum sistemlerinde, insan solunum sisteminden farklı bir bulguyu tespit etti. Küçüçük bedeni olan kuşların insan fizyolojisinden daha üstün yaratılarak havada bulunan zararlı gaz moleküllerini insanlara göre daha hızlı algılayabildiğini farketti.
Oksijen ve metan gazına hassasiyetleri insana göre çok daha yüksek olan kanaryalar oksijen seviyesinin düşmesi ya da metan gazının artışı durumunda ötmeyi bırakırdı. Bu durum zehirlenme veya yaşanabilecek bir patlamanın habercisi olurken geride sadece ölen bir kanarya kalırdı.
Maden işçileri kömür ocaklarına kanarya kafesleri ile inmeye başladı.
Kanaryalar, kömür madenlerinde 1890’lardan 1986’ya kadar karbonmonoksit ve metan gibi zehirli gazları tespit etmek için erken uyarı sistemi olarak kullanıldı. Hızlı metabolizmaları sayesinde, insanlardan çok daha önce gazdan etkilenip ötmeyi bırakarak veya bayılarak madencileri ölümcül patlama ve yangınlardan korumuşlardır. Bu canlıların kullanımı, teknolojik cihazların yaygınlaşmasıyla yerini dijital detektörlere bırakmıştır.
Anlatılan bir olayın kahramanından bahsedelim “Küçük Joe” adında madenci kanaryasınin öyküsü; 3 Kasım 1875’te bir maden vardiyasında ötmeyi bırakan bu sarı kanarya, gaz sızıntısını haber vererek onlarca işçinin hayatını kurtarmıştır. Küçük Joe bu olay sırasında can vermiştir.
Madenciler onu bir araç olarak değil, bir yoldaş olarak görmüş ve ona ahşaptan küçük bir tabut yapmışlardır. Üzerine “Küçük Joe anısına. 3 yaşında öldü.” yazarak ona duydukları saygıyı ölümsüzleştirmişlerdir.
Maden tünellerinin derinliklerinde işçiler sürekli kulaklarını kafese kabartırlardı. Kanaryanın şarkısının kesilmesi, ölümün yaklaştığı anlamına gelirdi. Madenciler, kuşun boynu büküldüğünde veya sustuğunda, bir arkadaşlarını kaybetmenin üzüntüsüyle ama onun sayesinde hayatta kalmanın verdiği aceleyle madeni tahliye ederlerdi.
Çocuklar ve gençler bu toplumun kanaryalarıdır, erken uyarı sistemleridir.
Bir toplumun gelişmişlik düzeyini anlamak için o toplumdaki çocuklara ve gençlere bakın.
Çocuk suçları artıyorsa, toplum zehirleniyor demektir. Ve madencilerin zehirli gazdan ölürken acı çekmeden gülerek ölmeleri gibi bizde tatlı tatlı tatlı alışıyoruz.
Kimse bizim toplumlarda açlıktan ölmez ama bir çocuk aç kalır yada gözü birşeyde kalırsa toplumda nolur biliyormusunuz. Büyüdükçe, hayvanlardaki gibi sadece açlık giderme içgüdüsüyle toplumda yerini alır. Eğer doğru bir öğretmen ve ebeveyne sahip değilse toplumda arsız, hırsız ve suçlu olarak yerini alır.
Sevgisizlikten de kimse ölmemiştir ama bir çocuk sevgisiz büyürse “vicdansız” olur. Doğruyu yanlışı ayırt edemeyen ve “bizim zamanımızda gençler böyle değildi” dediğimiz gençler toplumu olacak.
Eğitimsizlikten kimse ölmemiştir ama eğitim almayan bir çocuk “düşünemez,bilgi üretemez” ve ilk insanların yaşadığı gibi bir toplum olur.
Göbeğini sallayarak sosyal medyada fenomen olan bir gencimiz vardı ve takipçi sayısını duyunca inanamadım. Göbeğini sallamasini izleyen 17 Milyon takipçisi varmış. Hemen Nobel ödüllü hocamız Aziz Sancar’ın takipçi sayısını araştırdım ve 380 bin takipçisi ile dehşete düştüm.
Çocuk suçlarının önüne geçmek ve gençlerimizle güzel bir geleceğimizin olmasını istiyorsak onlara doğru insanlardan “Rol model” leri yaratmalıyız.
Yoksa “acı ortaklığımız” hayırlı olsun.