1. Görünürlük – Algı – Ceza Mekanizması
Toplumsal zihin çoğu zaman şu basit formülle çalışır:
Görünen = Gerçek = Yargılanabilir
Bu, psikolojide “availability heuristic (erişilebilirlik sezgisi)” diye bilinen bir mekanizmadır.
İnsanlar en kolay hatırladıkları ve gözlerinin önünde olan şeyi gerçekliğin tamamı sanır.
Halk, kadın satıcısını(pezevenk)
gördüğünde öfkelenir ama aynı kişinin patronunu görmediği için hürmet eder.
Siyasette karşılığı:
Skandalı görünür olan siyasetçi cezalandırılır.
Aynı ya da benzer pratiği daha iyi gizleyen korunur
2024 seçimlerinde bu mekanizma CHP lehine açık biçimde çalıştı. Cumhur İttifakı adaylarının skandalları unutulmadığı için güven oluşmadı. Olası erken yada zamanında yapılacak genel seçimde bu sefer sıcağı sıcağına yaşanan skandalların
CHP aleyhine eksi yazacağı bittabi.
2. Masuniyet Karinesi Değil, “Algısal Masumiyet”
Kamu düzeninde masuniyet (dokunulmazlık) karinesi vardır.
Bu durumun ilk bakışta masumiyete zemin açtığını sanmasın kimse.
Toplumda işleyen “Algısal Masumiyet” şeklinde ifade edebileceğimiz
şey çoğu zaman şudur:
“Görmedim, o halde yoktur”.
Deniz Baykal örneğinde olduğu gibi:
Bilinen ama görünmeyen tolere edilir.
Görüntüye düşen affedilmez.
Bu, “cognitive dissonance (bilişsel çelişki)” ile de ilgilidir.
İnsan, saygı duyduğu bir figür hakkında olumsuz gerçeği
reddederek zihinsel konforunu korur.
3. Günah Keçisi Mekanizması
Toplumlar karmaşık sorunları basitleştirmek için “fail” üretir.
Kemal Kılıçdaroğlu’na yönelen suçlamaların bir kısmı bu kategoriye girer:
Gerçek fail karmaşıktır, anlaşılması zordur.
Basit hedef (bir kişi) suçun yüklenmesi kolaydır.
Bugün CHP içinde parti içi kliklerin sığındığı bir liman bu safha.
Scapegoating (günah keçisi yaratma)…
Klasik bir psikolojik savunma mekanizması!
4. Ahlak Değil, Statü Yargılanır
Toplumların önemli bir kısmı davranışı değil, statüyü yargılar:
Üst sınıf “iş adamı”
Alt sınıf “suçlu”
Bu, sosyal psikolojide:
“Status bias” (statü yanlılığı) olarak geçer.
“Aynı fiil, farklı pozisyonda farklı isim alır.”
Siyasette de:
Güçlü olan hata yapmaz, “strateji yapar”
Zayıf olan aynı şeyi yaparsa “rezil olur”
5. Korku ve Uyum (Conformity)
“Bir muhalefet neden rakibine alan açmaya bu denli gayret eder?
Bu, irrasyonel değil; aksine psikolojik olarak çok tanıdık:
Conformity (uyum davranışı)
İnsanlar ve kurumlar:
Sistemle çatışmak yerine
Sisteme uyum sağlayarak hayatta kalmayı seçer
Buna bir de korku kültürü eklenince:
Direniş değil adaptasyon
İlke değil refleks belirleyici olur.
Rakibine atıp dururken aynı hatayı bile bile
yapmanın başka nasıl bir izahı olabilir?
6. “Verici – Alıcı” Metaforunun Psikolojisi
Karşıya devamlı malzeme vermenin siyasal kazanımı nedir?
“Sürekli veren taraf, güç kaybeder.”
Bu, psikolojide:
Reciprocity imbalance (karşılıklılık dengesizliği)
Sürekli savunma yapan zayıf görünür
Sürekli saldıran güçlü algılanır
Seçmen şunu okur:
“Bu taraf açıklama yapıyor” suçlu olabilir
“Diğer taraf sessiz ve net” güçlüdür
7. Sonuç: Hakikat Değil, Hikâye Kazanır
Tüm bu mekanizmaların birleşimi şunu üretir:
Seçmen çoğu zaman hakikate değil, anlatıya oy verir.
Daha iyi gizleyen kazanır.
Daha kötü yöneten değil, daha kötü görünen kaybeder.
“Mesele ne yaptığın değil, nasıl göründüğün.”
Kısa ve net olarak özetlersek, siyasal psikolojinin çıplak gerçeği şu:
Toplumlar sanıldığı gibi adaletsever değil,
suç görünürlüğü cezalandırmaya esas.
Siyasette de durum aynı!
Hakikatle değil, algıyla kazanılır seçim.
Zikrettiğimiz konuları bilmiyorsan sayın yetkili “siyasetçiyim deme” kendine,
tez vakitte istifa et işine bak!
Bilerek bunları yapıyorsan davaya ihanet ettiğinin ispatıdır zaten.
Her iki durumda da suçlusun, bu minvalde iş başında olanlar bedel ödemeli ve bu bedeli de millete ödetmeyin bari! Birazcık utanmanız varsa…
Tepeler hatayı affetmez, ovada yere düşen çabuk kalkar ama
tepeden düşen uçuruma yuvarlanır.
Borç borçla ödenmez.
Zarar zararla giderilmez.
Heyecanına ve arzusuna esir kumarbaz, kaybedeceği masaya oturur ve bitirimhanede eğlence olur.
Cin olmadan adam çarpanı şeytan çarpar çünkü!