Bazı günler vardır ki sadece takvimdeki bir tarih değildir. O günler bir ahlakın, bir duruşun ve bir zihniyetin sembolüdür. 14 Mart işte böyle bir gündür. Türkiye’de yıllardır “Tıp Bayramı” olarak kutlanan bu tarih, aslında bir kutlama günü değil, bir direniş günüdür.
1919’un işgal altındaki İstanbul’unda Tıbbiye öğrencilerinin başlattığı o sembolik başkaldırı, yalnızca yabancı işgaline karşı bir tepki değildi. Aynı zamanda bir meslek anlayışının, bir insanlık ilkesinin ve bir vicdanın ilanıydı.
O gün Tıbbiye’nin genç öğrencileri yalnızca bir bayrak çekmediler. Onlar aynı zamanda şunu söylediler:
“Hekimlik yalnızca bir meslek değildir; insanlık onurunu savunan bir ahlaktır.”
Bu cümlenin en güçlü temsilcilerinden biri de tarihe Tıbbiyeli Hikmet olarak geçen genç bir öğrenciydi.
Erzurum Kongresi’nde Amerikan mandası tartışılırken ayağa kalkıp Mustafa Kemal’e şu sözleri söyleyen o genç adamın cesareti, yalnızca bir siyasi tavır değildi:
“Paşam, delegesi bulunduğum Tıbbiye beni buraya bağımsızlık davamızı savunmak için gönderdi. Mandayı kabul edemem. Eğer kabul ederseniz sizi de reddederiz.”
Bu sözler bir öğrencinin heyecanı değil, bir meslek onurunun manifestosuydu.
Çünkü hekimlik tarih boyunca yalnızca bir bilim alanı değil, aynı zamanda bir ahlaki sorumluluk olmuştur.
Hipokrat Yemini ile Piyasa Mantığı Arasında
Tıp mesleği binlerce yıllık bir etik geleneğe dayanır. Hipokrat yemini bu geleneğin en bilinen ifadesidir.
Bir hekim hastasına zarar vermemeye, insan hayatını korumaya ve bilgisini insanlığın yararı için kullanmaya söz verir.
Ama modern dünyanın gerçekliği bu ideallerle her zaman uyumlu değildir.
Son kırk yılda dünya ekonomisinde yaşanan dönüşüm, sağlık sistemlerini de kökten değiştirdi. Sağlık hizmetleri giderek kamusal bir hak olmaktan çıkarak dev bir ekonomik sektöre dönüştü.
Bugün sağlık sektörü küresel ölçekte trilyon dolarlık bir pazar haline gelmiş durumda.
Özel hastane zincirleri, sağlık turizmi, ilaç şirketleri, sigorta sistemleri ve teknoloji şirketleri… Hepsi birlikte devasa bir sağlık endüstrisi oluşturuyor.
Bu dönüşümün kaçınılmaz sonucu ise şu oldu:
Hekimlik ile ticaret arasındaki sınır giderek bulanıklaştı.
Hastanın Müşteriye Dönüştüğü Sistem
Bugün birçok hastanede kullanılan dil bile bu dönüşümü açıkça gösteriyor.
Eskiden hastalar “hasta”ydı.
Bugün ise giderek daha fazla yerde “müşteri” olarak tanımlanıyorlar.
Bir ameliyat artık sadece tıbbi bir müdahale değil; aynı zamanda bir fiyatlandırma kalemi.
Bir doğum yalnızca yeni bir hayatın başlangıcı değil; hastane paketleri içinde yer alan bir ekonomik işlem.
Hastaneler hasta başına gelir hesaplıyor.
Hekimler performans puanlarıyla değerlendiriliyor.
Sağlık hizmeti giderek bir üretim bandı mantığıyla yürütülüyor.
Ama insan bedeni bir fabrika ürünü değildir.
Bir hastanın hikâyesi bir Excel tablosuna sığmaz.
Yenidoğan Çetesi: Sistemin En Karanlık Aynası
Son yıllarda ortaya çıkan “yenidoğan çetesi” skandalı ise bu dönüşümün en ürkütücü yüzlerinden birini gösterdi.
Henüz hayata yeni başlayan bebeklerin, yoğun bakım sisteminin içinde ticari bir mekanizmanın parçası haline getirildiği iddiaları Türkiye’de büyük bir sarsıntı yarattı.
İddialara göre bazı sağlık çalışanları ve hastane yöneticileri, yenidoğan bebekleri gereksiz yere yoğun bakımda tutarak sağlık sisteminden haksız kazanç elde eden bir düzen kurmuştu.
Bu iddiaların doğru olup olmadığı yargı süreçlerinde ortaya çıkacaktır.
Ama bu olayın yarattığı sarsıntı çok daha büyük bir soruyu gündeme getirdi:
Sağlık sistemi ne zaman bu kadar kirlenebildi?
Bir doktorun hayat kurtarmak yerine sistemin ekonomik mantığı içinde hareket etmek zorunda kaldığı bir yapı nasıl oluştu?
Bir bebeğin yaşamı nasıl bir finansal hesaplamanın parçası haline gelebilir?
Bu sorular sadece bireysel suçların değil, yapısal bir krizin işaretidir.
Hekimliğin Yalnızlığı
Bugün birçok doktor aslında bu sistemin mağduru.
Genç hekimler yoğun çalışma temposu altında eziliyor.
Dakikalar içinde hasta muayene etmek zorunda kalıyorlar.
Performans baskısı altında mesleklerinin ruhunu kaybetme korkusu yaşıyorlar.
Birçok hekim artık şunu söylüyor:
“Biz hastaları değil, sistemi iyileştirmeye çalışıyoruz.”
Bu durum hekimlik mesleğinin tarihindeki en büyük ahlaki gerilimlerden biri.
Bir yanda meslek etiği, diğer yanda piyasa mantığı.
Bir yanda Hipokrat yemini, diğer yanda performans puanı.
14 Mart’ın Unutulan Mesajı
Bugün 14 Mart Tıp Bayramı çoğu zaman tören konuşmalarıyla, çiçeklerle ve sosyal medya mesajlarıyla geçiyor.
Ama bu günün tarihsel anlamı hatırlandığında aslında çok daha sert bir mesaj ortaya çıkar.
14 Mart bir kutlama günü değil, bir hatırlatma günüdür.
Tıbbiyeli Hikmet’in hikâyesi bize şunu söyler:
Hekimlik yalnızca teknik bir uzmanlık değildir.
Aynı zamanda bir vicdan mesleğidir.
Bir hekim yalnızca ilaç yazan kişi değildir.
O toplumun en kırılgan anlarında karşısına çıkan insanlara yaşam umudu veren bir figürdür.
Bu yüzden tıp mesleği yalnızca bilimsel değil, aynı zamanda ahlaki bir meslektir.
Bir Medeniyet Meselesi
Sağlık sistemi aslında bir ülkenin medeniyet seviyesini gösterir.
Bir toplumda hastaneler nasıl çalışıyorsa, o toplumun ahlakı da büyük ölçüde öyledir.
Eğer sağlık sistemi ticari çıkarların gölgesinde kalırsa, o toplumda yalnızca tıp değil, insanlık duygusu da zayıflar.
Bu nedenle 14 Mart yalnızca doktorların bayramı değildir.
Bu gün aslında bütün toplumun kendine şu soruyu sorması gereken bir gündür:
İnsan hayatı gerçekten ne kadar değerlidir?
Tıbbiyeli Hikmet Bugün Yaşasaydı
Bazen tarihe bugünün gözleriyle bakmak gerekir.
Tıbbiyeli Hikmet bugün yaşasaydı ne yapardı?
Muhtemelen yine ayağa kalkar ve aynı şeyi söylerdi:
“Biz buraya insan onurunu savunmak için geldik.”
Belki de bugün onun sesi şu soruyu sorardı:
Hekimlik gerçekten hâlâ bir vicdan mesleği mi, yoksa sağlık sistemi büyük bir ticari mekanizmanın dişlileri arasında mı kayboluyor?
Bir Bayram mı, Bir Vicdan Muhasebesi mi?
14 Mart’ı gerçekten anlamak istiyorsak bu günü yalnızca bir meslek kutlaması olarak görmek yetmez.
Bu gün aslında bir vicdan muhasebesi günüdür.
Tıbbiyeli Hikmet’in temsil ettiği o ahlaki duruş ile bugün sağlık sisteminin karşı karşıya kaldığı ticari baskılar arasındaki mesafe giderek büyüyor.
Bir tarafta insan hayatını kutsal gören bir meslek anlayışı.
Diğer tarafta sağlık hizmetlerini ekonomik verimlilik üzerinden ölçen bir sistem.
Bu iki dünya arasındaki gerilim modern tıbbın en büyük sınavıdır.
Ve belki de 14 Mart’ın bize hatırlattığı en önemli şey şudur:
Hekimlik bir ticaret değil, insanlık meselesidir.
Eğer bir gün bu gerçeği unutursak, o zaman kaybedeceğimiz şey yalnızca tıp mesleği değil, aynı zamanda toplumun vicdanı olacaktır.