Bir toplumun tarihsel süreç içerisinde biriktirdiği etnik, kültürel ve dilsel çeşitlilik; o ülkenin ayrışma gerekçesi değil, sosyolojik ve insani zenginliğidir. Bu renklerin özgürce yaşaması, yaşatılması ve kamusal saygı görmesi çağdaş demokrasilerin kaçınılmaz bir gereğidir. Ancak kültürel aidiyetlerin metalaştırılarak ya da araçsallaştırılarak “milli mutabakatın, ortak gelecek iradesinin ve toplumsal bütünleşmenin önüne birer barikat olarak dikilmesi”,demokratik bir cumhurbaşkanlığı veya cumhuriyet vizyonuyla bağdaşmaz.
Gerçek bir bütünleşme; yapay alt-üst kimlik çatışmalarıyla değil, evrensel değerlerle buluşmuş, ayrımsız bir “yurttaşlık hukuku” ve “sosyal adalet” zemini üzerinde inşa edilebilir.
1-Ayrımsız Yurttaşlık Hukuku ve Etnik Zenginlik
Etnik ve kültürel kimlikler, bireyin tarihsel bağlarını ve özsaygısını besleyen değerlerdir. Bunların teminat altına alınması, bir ülkenin demokratik olgunluğunun göstergesidir. Fakat siyasetin merkezine sınıf, yurttaşlık ve kamusal yarar yerine doğrudan etno-siyasal kategoriler yerleştirildiğinde, toplumsal sözleşme zedelenir.
-Modern ve çağdaş bir devletin normu:
* Bireyi kökenine, inancına veya mezhebine göre değil, eşit ve özgür yurttaş olarak konumlandırmaktır.
* Hukuk karşısında ayrıcalıksız, engelsiz ve eşit bir yurttaşlık statüsünü mutlak kılmaktır.
* Kimlikleri bir ayrışma unsuru olarak değil, ortak vatan ortak paydasında buluşan birer kültürel zenginlik olarak yaşatmaktır.
2-Yasal Düzenlemelerin Sınırları ve “Milli Mutabakat” Söyleminin Yetersizliği
Son dönemde sıkça dile getirilen “Milli Mutabakat ve Bütünleşme Dayanışması” türünden süslü kanun başlıkları veya retoriksel düzenlemeler, sorunun özüne inmekten uzaktır. Toplumsal fay hatlarını, tarihsel kırılmaları ve derin iktisadi krizleri yalnızca metin düzeyindeki “toplumsal dayanışma” yasalarıyla tedavi etmek mümkün değildir.
Bu tür tepeden inme yasalar, sorunun kök sebeplerini görmezden geldiği için iyileştirici bir güce sahip olamaz. İhtiyaç duyulan şey; isimleri iddialı ama içi boş yasalar değil, “devlet mekanizmasını ve mevzuatı kökten demokratikleştirecek, hak arama yollarını açacak nitelikli reformlardır.”
3-Bütünleşmenin Maddi Zemini: Üretimde ve Paylaşımda Adalet
Toplumsal barış, yalnızca soyut bir hukuk ya da söylem meselesi değildir; “bütünleşmenin iktisadi bir temeli olmak zorundadır.”İktisadi adaletsizliklerin derinleştiği, bölüşüm mekanizmalarının sermaye lehine bozulduğu, işsizliğin ve yoksulluk riskinin geniş kitleleri ezdiği bir vasatta milli mutabakat kurulamaz.
-Siyasal İktisadın Temel İlkesi:
Üretim çarklarının hakça dönmediği, elde edilen toplumsal refahın adil paylaşılmadığı toplumlarda; derinleşen yoksulluk ve güvencesizlik, etnik ve dinsel kimlik siyasetinin en verimli beslenme alanı haline gelir.
Gerçek bir kaynaşma ve bütünleşme sağlamak isteniyorsa:
1-Adil Üretim ve Bölüşüm: Emek ile sermaye arasındaki denge kurulmalı, kamusal kaynaklar sınırlı bir azınlığa değil toplumun geneline aktarılmalıdır.
2-Sosyal Devlet:
Eğitim, sağlık ve barınma gibi temel insan hakları piyasa koşullarına terk edilmeden, ayrımsız her yurttaşa eşit kalitede sunulmalıdır.
3-Bölgesel Gelişmişlik Farklarının Giderilmesi:
Yatırımlar ve istihdam politikaları ülkenin her köşesine dengeli biçimde yayılmalıdır.
4-Üniter Yapı, Laiklik ve Anti-Emperyalist Duruş
Toplumsal kaynaşmanın sağlanması vaadiyle devletin kurucu ilkelerinden ve yapısal omurgasından ödün vermek, barış değil daha büyük çözümsüzlükler getirir.
-Üniter Yapı:
Hukuk birliğini ve kamusal eşitliği güvence altına alan yegane idari çerçevedir. Üniter yapının aşındırılması, yurttaşlık bağını zayıflatır ve toplumu feodal veya komünal kompartımanlara böler.
-Laiklik:
Farklı inanç ve yaşam tarzlarının barış içinde yaşamasının, devletin tüm yurttaşlarına eşit mesafede durmasının teminatıdır. Laiklik ilkesi zedelendiğinde, kamusal alan dinsel ve mezhepsel çatışma zeminine kayar.
-Anti-Emperyalist Çerçeve:
Emperyalist güçlerin bölge üzerindeki jeopolitik hesapları ve dayatmaları doğrultusunda hazırlanan “barış” veya “entegrasyon” reçeteleri sakat doğmaya mahkumdur.
Tarih göstermiştir ki, dış odakların dayattığı çözüm modelleri toplumsal kaynaşmayı değil, bağımlılığı ve parçalanmayı derinleştirir.
🔺Sonuç:
Etnik ve kültürel zenginliklerimizi birer ayrışma gerekçesi yapmadan korumak; aynı zamanda ülkenin “ üniter yapısını, laiklik anlayışını ve siyasal bağımsızlığını” kararlılıkla savunmak çelişki değil, tutarlı bir toplum modelinin gereğidir.
Çözüm; ne emperyal dayatmalı masabaşı senaryolarında ne de retorikten ibaret kanun paketlerindedir. Çözüm; “üniter ve laik bir cumhuriyet çatısı altında, ayrımsız yurttaşlık hukukunu tesis etmekte; üretimde adil, paylaşımda insanca bir düzen kurmaktadır. “ Toplumsal bütünleşmenin ve gerçek milli mutabakatın yegane yolu budur.