Tarih boyunca insan\u0131 anlamaya \u00e7al\u0131\u015fan bilim insanlar\u0131 \u00e7e\u015fitli deneyler yapm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlardan en me\u015fhurlar\u0131ndan biri de Rus fizyolog ve psikolog Ivan Pavlov taraf\u0131ndan ortaya konulan “\u015fartl\u0131 refleks” teorisidir.<\/p>\n
Pavlov’un deneyinde k\u00f6pekler, \u00f6nlerine et konuldu\u011funda do\u011fal olarak salya ak\u0131t\u0131yordu. Daha sonra et ile birlikte zil sesi verildi. Bu i\u015flem defalarca tekrar edilince k\u00f6pekler bir s\u00fcre sonra eti g\u00f6rmeden, yaln\u0131zca zil sesini duyduklar\u0131nda da salya ak\u0131tmaya ba\u015flad\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc art\u0131k ortada bir muhakeme yoktu; al\u0131\u015fkanl\u0131k ve \u015fartlanma vard\u0131. Zihin devreden \u00e7\u0131km\u0131\u015f, refleks mekanizmas\u0131 devreye girmi\u015fti.<\/p>\n
\u0130nsan akl\u0131na sahip olman\u0131n en b\u00fcy\u00fck ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131 ise tam burada ba\u015flar. \u0130nsan, reflekslerinin esiri olmamak i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, sorgular, muhakeme eder ve vicdan\u0131n\u0131 devreye sokar. Ne var ki baz\u0131 durumlarda insanlar da fark\u0131nda olmadan \u015fartlanmalar\u0131n\u0131n tutsa\u011f\u0131 h\u00e2line gelebilirler. Siyasi taraftarl\u0131kta, ideolojik k\u00f6rle\u015fmede ve medya d\u00fcnyas\u0131nda bunun \u00f6rneklerine s\u0131k\u00e7a rastlan\u0131r.<\/p>\n
S\u00f6zc\u00fc TV’de Say\u0131n Kemal K\u0131l\u0131\u00e7daro\u011flu ile yap\u0131lan program\u0131 izlerken akl\u0131ma gelen ilk \u015fey de i\u015fte bu oldu. Kar\u015f\u0131mdaki tablo, hakikati anlamaya \u00e7al\u0131\u015fan gazetecilerden ziyade, \u00f6nceden belirlenmi\u015f bir ezberi tekrar eden insanlar\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc veriyordu.<\/p>\n
Sorular de\u011fi\u015fiyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu ama \u00f6z\u00fcnde ayn\u0131 noktaya d\u00f6n\u00fcp dola\u015f\u0131yordu. Ayn\u0131 ithamlar, ayn\u0131 kal\u0131plar, ayn\u0131 sloganlar ve sosyal medyada \u00fcretilmi\u015f ayn\u0131 kli\u015feler… Kar\u015f\u0131daki ki\u015finin ne s\u00f6yledi\u011fini anlamaya \u00e7al\u0131\u015fmaktan \u00e7ok, daha \u00f6nceden verilmi\u015f h\u00fckm\u00fc teyit ettirme \u00e7abas\u0131 hissediliyordu.<\/p>\n
Gazetecilik, mahkeme salonunda savc\u0131l\u0131k yapmak de\u011fildir. Gazetecilik, soru sormakt\u0131r. Soru sormak ise cevaplar\u0131 ger\u00e7ekten dinlemeyi gerektirir. E\u011fer cevab\u0131 ba\u015ftan reddediyor ve yaln\u0131zca kendi kanaatini do\u011frulatacak c\u00fcmlelerin pe\u015fine d\u00fc\u015f\u00fcyorsan\u0131z, art\u0131k gazetecilikten de\u011fil propaganda faaliyetinden bahsetmeye ba\u015flar\u0131z.<\/p>\n
<\/p>\n
Bir bas\u0131n mensubunun g\u00f6revi, ho\u015funa gitsin gitmesin ger\u00e7e\u011fin pe\u015finde ko\u015fmakt\u0131r. Kendi siyasi e\u011filimleri, ki\u015fisel tercihleri veya \u00e7evresinden gelen bask\u0131lar, mesleki sorumlulu\u011funun \u00f6n\u00fcne ge\u00e7memelidir. Aksi h\u00e2lde gazeteci, kamu ad\u0131na denetleyen ki\u015fi olmaktan \u00e7\u0131kar; belli bir \u00e7evrenin s\u00f6zc\u00fcs\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n
<\/p>\n
Daha da ilgin\u00e7 olan\u0131, ahlaki ve hukuki tart\u0131\u015fmalar\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 bir s\u00fcre\u00e7te, meselenin \u00f6z\u00fcn\u00fc konu\u015fmak yerine ortaya \u00e7\u0131kan sonucun savunulmas\u0131d\u0131r. Oysa hukuk devletlerinde sonu\u00e7 kadar sonuca giden yol da \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc hukuk, yaln\u0131zca kimin kazand\u0131\u011f\u0131yla de\u011fil, nas\u0131l kazand\u0131\u011f\u0131yla da ilgilenir.<\/p>\n
Bir se\u00e7im veya kurultay, yaln\u0131zca rakamlardan ibaret de\u011fildir. S\u00fcrecin me\u015fruiyeti tart\u0131\u015fmal\u0131ysa, ortaya \u00e7\u0131kan sonucun da tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Demokrasilerde me\u015fruiyet sand\u0131ktan gelir ama yaln\u0131zca sand\u0131ktan gelmez; adaletten, \u015feffafl\u0131ktan ve d\u00fcr\u00fcstl\u00fckten de beslenir.<\/p>\n
Bug\u00fcn bir\u00e7ok ki\u015fi, ba\u015far\u0131y\u0131 tek \u00f6l\u00e7\u00fc h\u00e2line getirmi\u015f durumda. Kazan\u0131ld\u0131ysa her \u015fey m\u00fcbaht\u0131r anlay\u0131\u015f\u0131, siyaseti de toplumu da zehirleyen en b\u00fcy\u00fck hastal\u0131klardan biridir. Oysa ahlak\u0131n anlam\u0131 tam da burada ortaya \u00e7\u0131kar. Ahlak, kazand\u0131\u011f\u0131nda de\u011fil; kaybetme ihtimaline ra\u011fmen do\u011fru olan\u0131 savunabildi\u011finde anlam kazan\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
Say\u0131n K\u0131l\u0131\u00e7daro\u011flu’nun y\u0131llard\u0131r vurgulad\u0131\u011f\u0131 temel meselelerden biri de budur: Do\u011fruluk, d\u00fcr\u00fcstl\u00fck ve helal siyaset. Bu ilkeler bazen k\u0131sa vadede kazand\u0131rmayabilir; ancak toplumlar\u0131n uzun vadeli gelece\u011fini in\u015fa eden \u015fey de zaten bu ilkelerdir.<\/p>\n
<\/p>\n
Ne yaz\u0131k ki g\u00fcn\u00fcm\u00fcz siyasetinde ve medyas\u0131nda ilke yerine tarafgirlik, muhakeme yerine slogan, hakikat yerine alg\u0131 daha fazla ra\u011fbet g\u00f6r\u00fcyor. \u0130nsanlar konu\u015fmuyor; ezberler konu\u015fuyor. Fikirler yar\u0131\u015fm\u0131yor; etiketler yar\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n
<\/p>\n
\u0130\u015fte Pavlov’un deneyini hat\u0131rlatan nokta da budur.<\/p>\n
<\/p>\n
Bir zil \u00e7al\u0131yor ve ayn\u0131 c\u00fcmleler kuruluyor.<\/p>\n
<\/p>\n
Bir etiket ortaya at\u0131l\u0131yor ve ayn\u0131 tepkiler veriliyor.<\/p>\n
<\/p>\n
Bir sosyal medya kampanyas\u0131 ba\u015fl\u0131yor ve ayn\u0131 sloganlar tekrar ediliyor.<\/p>\n
<\/p>\n
Kimse durup d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyor:<\/p>\n
<\/p>\n
“Acaba do\u011fru mu?”<\/p>\n
<\/p>\n
“Acaba eksik bildi\u011fim bir \u015fey var m\u0131?”<\/p>\n
<\/p>\n
“Acaba kar\u015f\u0131 taraf\u0131n da dinlenmeye de\u011fer bir s\u00f6z\u00fc olabilir mi?”<\/p>\n
<\/p>\n
Hakikatin en b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015fman\u0131 cehalet de\u011fildir. Hakikatin en b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015fman\u0131, bildi\u011fini zanneden ve art\u0131k \u00f6\u011frenmeye ihtiya\u00e7 duymad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen zihindir.<\/p>\n
<\/p>\n
Bu y\u00fczden mesele yaln\u0131zca bir televizyon program\u0131 meselesi de\u011fildir. Mesele, T\u00fcrkiye’de siyasetin, medyan\u0131n ve kamusal tart\u0131\u015fman\u0131n hangi zeminde y\u00fcr\u00fct\u00fclece\u011fi meselesidir.<\/p>\n
<\/p>\n
\u015eartlanm\u0131\u015f reflekslerin y\u00f6netti\u011fi bir tart\u0131\u015fma ortam\u0131nda ne adalet bulunur ne de hakikat.<\/p>\n
<\/p>\n
Hakikate ula\u015fman\u0131n yolu ise basittir:<\/p>\n
<\/p>\n
\u00d6nce dinlemek.<\/p>\n
<\/p>\n
Sonra d\u00fc\u015f\u00fcnmek.<\/p>\n
<\/p>\n
Ard\u0131ndan h\u00fck\u00fcm vermek.<\/p>\n
<\/p>\n
Bunun tersi yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ortaya gazetecilik de\u011fil, refleks \u00fcretimi \u00e7\u0131kar.<\/p>\n
<\/p>\n
Pavlov’un k\u00f6pekleri i\u00e7in bu do\u011fal olabilir.<\/p>\n
<\/p>\n
\u0130nsan i\u00e7in de\u011fildir.<\/p>\n
<\/p>\n
*21 Haziran 2026*<\/p>\n
*Numan CENG\u0130Z*<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Tarih boyunca insan\u0131 anlamaya \u00e7al\u0131\u015fan bilim insanlar\u0131 \u00e7e\u015fitli deneyler yapm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlardan en me\u015fhurlar\u0131ndan biri de Rus fizyolog ve psikolog Ivan Pavlov taraf\u0131ndan ortaya konulan “\u015fartl\u0131 refleks” teorisidir. Pavlov’un deneyinde k\u00f6pekler, \u00f6nlerine et konuldu\u011funda do\u011fal olarak salya ak\u0131t\u0131yordu. Daha sonra et ile birlikte zil sesi verildi. Bu i\u015flem defalarca tekrar edilince k\u00f6pekler bir s\u00fcre sonra eti […]<\/p>\n","protected":false},"author":15,"featured_media":286794,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[286,2,285],"tags":[15,375],"class_list":["post-286792","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-yazarlar","category-gundem","category-politika","tag-chp","tag-pavlovun-kopekleri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/286792","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/15"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=286792"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/286792\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":286795,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/286792\/revisions\/286795"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/286794"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=286792"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=286792"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=286792"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}