T\u00fcrkiye\u2019nin siyasi tarihi yaln\u0131zca se\u00e7imlerden, darbelerden, h\u00fck\u00fcmetlerden ya da iktidar m\u00fccadelelerinden ibaret de\u011fildir. Bu \u00fclkenin tarihi ayn\u0131 zamanda b\u00fcy\u00fck bedeller \u00f6deyen gen\u00e7lerin, inand\u0131klar\u0131 u\u011furda ya\u015famlar\u0131n\u0131 ortaya koyan insanlar\u0131n da tarihidir. \u0130\u015fte o isimlerin ba\u015f\u0131nda hi\u00e7 ku\u015fkusuz Deniz Gezmi\u015f, Yusuf Aslan ve H\u00fcseyin \u0130nan gelir.
\n6 May\u0131s 1972 sabah\u0131\u2026
\nHen\u00fcz hayatlar\u0131n\u0131n bahar\u0131nda olan \u00fc\u00e7 gen\u00e7 insan, Ankara Ulucanlar Cezaevi\u2019nde idam edildi. Aradan tam 54 y\u0131l ge\u00e7ti. T\u00fcrkiye de\u011fi\u015fti, h\u00fck\u00fcmetler de\u011fi\u015fti, ku\u015faklar de\u011fi\u015fti; ancak Denizlerin ad\u0131 silinmedi. \u00c7\u00fcnk\u00fc baz\u0131 insanlar yaln\u0131zca ya\u015fad\u0131klar\u0131 d\u00f6neme de\u011fil, bir halk\u0131n ortak haf\u0131zas\u0131na kaz\u0131n\u0131rlar.
\nBug\u00fcn h\u00e2l\u00e2 milyonlarca insan\u0131n Deniz Gezmi\u015f\u2019i konu\u015fmas\u0131n\u0131n nedeni yaln\u0131zca trajik bir idam hik\u00e2yesi de\u011fildir. As\u0131l mesele, onlar\u0131n temsil etti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncelerin h\u00e2l\u00e2 bu topraklarda kar\u015f\u0131l\u0131k bulmas\u0131d\u0131r. Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, e\u015fitlik, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, halklar\u0131n karde\u015fli\u011fi ve anti-emperyalizm\u2026 Denizler, i\u015fte tam da bu kavramlar\u0131n sembol\u00fc h\u00e2line geldiler.
\nDeniz Gezmi\u015f ve arkada\u015flar\u0131 hakk\u0131nda y\u0131llard\u0131r \u00e7ok \u015fey s\u00f6ylendi. Kimileri onlar\u0131 kahraman olarak g\u00f6rd\u00fc, kimileri a\u011f\u0131r bi\u00e7imde ele\u015ftirdi. Ancak b\u00fct\u00fcn tart\u0131\u015fmalar\u0131n \u00f6tesinde de\u011fi\u015fmeyen bir ger\u00e7ek vard\u0131r: Onlar inand\u0131klar\u0131 fikirlerden geri ad\u0131m atmad\u0131lar. \u00d6l\u00fcm kar\u015f\u0131s\u0131nda bile d\u00fc\u015f\u00fcncelerini savunmaya devam ettiler.
\nBug\u00fcn bunu anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, d\u00f6nemin T\u00fcrkiye\u2019sine bakmadan sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir de\u011ferlendirme yapmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n
1960\u2019l\u0131 y\u0131llar d\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok yerinde gen\u00e7lik hareketlerinin y\u00fckseldi\u011fi y\u0131llard\u0131. Paris sokaklar\u0131nda \u00f6\u011frenciler barikat kuruyor, Amerika\u2019da Vietnam Sava\u015f\u0131 protesto ediliyor, Latin Amerika\u2019da devrimci hareketler b\u00fcy\u00fcyor, d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131nda gen\u00e7lik mevcut d\u00fczene itiraz ediyordu.
\nT\u00fcrkiye de bu dalgadan ba\u011f\u0131ms\u0131z de\u011fildi.
\n\u00dcniversitelerde b\u00fcy\u00fck bir siyasal hareketlilik vard\u0131. Gen\u00e7ler yaln\u0131zca diploma pe\u015finde ko\u015fmuyor; \u00fclkenin gelece\u011fi, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve demokrasi \u00fczerine tart\u0131\u015f\u0131yordu. \u0130\u015fte Deniz Gezmi\u015f de \u0130stanbul \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi\u2019nde b\u00f6yle bir ortam\u0131n i\u00e7inde politikle\u015fti.
\nBa\u015flang\u0131\u00e7ta bir \u00f6\u011frenci hareketi gibi g\u00f6r\u00fcnen s\u00fcre\u00e7, zamanla daha \u00f6rg\u00fctl\u00fc bir yap\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. \u00dcniversite boykotlar\u0131, i\u015fgaller, protestolar ve \u00f6zellikle Amerikan kar\u015f\u0131t\u0131 g\u00f6steriler gen\u00e7lik hareketinin merkezindeydi. O d\u00f6nemin gen\u00e7li\u011fi T\u00fcrkiye\u2019nin ekonomik ve siyasi olarak d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131 h\u00e2le geldi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor, buna kar\u015f\u0131 m\u00fccadele edilmesi gerekti\u011fini savunuyordu.
\nDeniz Gezmi\u015f\u2019in ad\u0131 da ilk kez bu \u00f6\u011frenci hareketleriyle birlikte geni\u015f kesimler taraf\u0131ndan duyulmaya ba\u015fland\u0131.
\nO art\u0131k yaln\u0131zca bir \u00fcniversite \u00f6\u011frencisi de\u011fildi. Girdi\u011fi her ortamda ba\u011f\u0131ms\u0131z T\u00fcrkiye fikrini savunan, meydanlarda konu\u015fan, gen\u00e7lik hareketinin \u00f6nc\u00fc isimlerinden biri h\u00e2line gelen politik bir fig\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n
Deniz Gezmi\u015f\u2019in b\u00fct\u00fcn siyasi ya\u015fam\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda en g\u00fc\u00e7l\u00fc vurgunun \u201ctam ba\u011f\u0131ms\u0131z T\u00fcrkiye\u201d oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.
\nOnun i\u00e7in mesele yaln\u0131zca bir h\u00fck\u00fcmet meselesi de\u011fildi. T\u00fcrkiye\u2019nin ekonomik, siyasal ve askeri olarak d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin etkisi alt\u0131nda oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor ve buna kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yordu.
\nMahkemede yapt\u0131\u011f\u0131 savunmalarda da bunu a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade etti:
\n\u201cBiz T\u00fcrkiye\u2019nin tam ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in m\u00fccadele ettik.\u201d
\nBug\u00fcn bu c\u00fcmle s\u0131radan bir siyasi s\u00f6ylem gibi okunabilir. Ancak o d\u00f6nemin ko\u015fullar\u0131nda bu s\u00f6zler \u00e7ok daha sert bir anlam ta\u015f\u0131yordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye, So\u011fuk Sava\u015f\u2019\u0131n en gergin d\u00f6nemlerinden birini ya\u015f\u0131yordu. Sa\u011f-sol \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 derinle\u015fiyor, devletin g\u00fcvenlik politikalar\u0131 sertle\u015fiyor, gen\u00e7lik hareketleri ise giderek radikalle\u015fiyordu.
\nDeniz Gezmi\u015f ve arkada\u015flar\u0131 bu atmosfer i\u00e7erisinde kendilerini yaln\u0131zca bir \u00f6\u011frenci hareketinin de\u011fil, daha b\u00fcy\u00fck bir ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesinin par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n
Zaman ilerledik\u00e7e m\u00fccadele y\u00f6ntemleri de de\u011fi\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Deniz Gezmi\u015f, Yusuf Aslan ve H\u00fcseyin \u0130nan\u2019\u0131n kurdu\u011fu T\u00fcrkiye Halk Kurtulu\u015f Ordusu (THKO), d\u00f6nemin en tart\u0131\u015fmal\u0131 yap\u0131lar\u0131ndan biri h\u00e2line geldi.
\nBurada T\u00fcrkiye sol hareketinin \u00f6nemli k\u0131r\u0131lmalar\u0131ndan biri ya\u015fand\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc gen\u00e7lik hareketinin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc art\u0131k parlamenter yollar\u0131n sonu\u00e7 vermeyece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor, silahl\u0131 m\u00fccadeleyi bir se\u00e7enek olarak g\u00f6r\u00fcyordu.
\nTHKO\u2019nun kurulu\u015fu da tam olarak bu d\u00fc\u015f\u00fcncenin \u00fcr\u00fcn\u00fcyd\u00fc.
\nK\u0131rsal alana ge\u00e7me planlar\u0131, gerilla sava\u015f\u0131 haz\u0131rl\u0131klar\u0131 ve devletle do\u011frudan \u00e7at\u0131\u015fma s\u00fcreci bu d\u00f6nemin en \u00f6nemli ba\u015fl\u0131klar\u0131 oldu.
\nElbette bug\u00fcn d\u00f6n\u00fcp bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu y\u00f6ntemler h\u00e2l\u00e2 yo\u011fun bi\u00e7imde tart\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Ancak Denizler a\u00e7\u0131s\u0131ndan mesele ki\u015fisel bir macera de\u011fil, ideolojik bir tercihti. Onlar kendilerini emperyalizme ve mevcut d\u00fczene kar\u015f\u0131 sava\u015fan devrimciler olarak tan\u0131ml\u0131yorlard\u0131.
\nYusuf Aslan\u2019\u0131n savunmas\u0131ndaki \u015fu s\u00f6zler bunu \u00e7ok net anlat\u0131r:
\n\u201cBizim su\u00e7umuz varsa, bu halk\u0131m\u0131z i\u00e7in m\u00fccadele etmektir.\u201d
\nBu c\u00fcmle asl\u0131nda yaln\u0131zca bir savunma de\u011fil; b\u00fct\u00fcn bir ku\u015fa\u011f\u0131n ruh h\u00e2linin \u00f6zetidir.<\/p>\n
1971 y\u0131l\u0131 T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan sert bir k\u0131r\u0131lma noktas\u0131 oldu. 12 Mart Muht\u0131ras\u0131 ile birlikte \u00fclkede bask\u0131 ortam\u0131 daha da a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131. Sol hareketler b\u00fcy\u00fck operasyonlarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131.
\nAramalar, g\u00f6zalt\u0131lar, i\u015fkenceler ve s\u0131k\u0131y\u00f6netim mahkemeleri d\u00f6nemin g\u00fcnl\u00fck ger\u00e7ekli\u011fi h\u00e2line geldi.
\nDeniz Gezmi\u015f ve arkada\u015flar\u0131 i\u00e7in art\u0131k ka\u00e7\u0131\u015f s\u00fcreci ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.
\nDevletin en \u00e7ok aranan isimleri aras\u0131na girdiler. Operasyonlar geni\u015fledi. Bir\u00e7ok yerde \u00e7at\u0131\u015fmalar ya\u015fand\u0131. Sonunda Deniz Gezmi\u015f ve Yusuf Aslan Gemerek\u2019te yakaland\u0131. H\u00fcseyin \u0130nan ise daha sonra ele ge\u00e7irildi.
\nYakalanmalar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan ba\u015flayan yarg\u0131 s\u00fcreci, T\u00fcrkiye siyasi tarihinin en \u00e7ok konu\u015fulan davalar\u0131ndan biri oldu.<\/p>\n
Denizler i\u00e7in mahkeme yaln\u0131zca hukuki bir s\u00fcre\u00e7 de\u011fildi. Onlar mahkeme salonlar\u0131n\u0131 ayn\u0131 zamanda politik bir k\u00fcrs\u00fc olarak g\u00f6rd\u00fcler.
\nSavunmalar\u0131nda s\u00fcrekli olarak ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, halk m\u00fccadelesi ve emperyalizm kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 vurgusu yapt\u0131lar.
\nH\u00fcseyin \u0130nan\u2019\u0131n \u015fu s\u00f6zleri h\u00e2l\u00e2 tarihe ge\u00e7mi\u015f c\u00fcmlelerden biridir:
\n\u201cYarg\u0131lanan biz de\u011fil, bir fikirdir.\u201d
\nGer\u00e7ekten de o mahkemelerde yaln\u0131zca \u00fc\u00e7 gen\u00e7 insan de\u011fil, bir d\u00f6nemin d\u00fc\u015f\u00fcnceleri yarg\u0131lan\u0131yordu.
\nMahkemelerdeki duru\u015flar\u0131 nedeniyle Deniz Gezmi\u015f ve arkada\u015flar\u0131 \u00f6zellikle gen\u00e7lik aras\u0131nda daha b\u00fcy\u00fck bir sembole d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcler. \u00c7\u00fcnk\u00fc geri ad\u0131m atm\u0131yor, pi\u015fmanl\u0131k g\u00f6stermiyor, d\u00fc\u015f\u00fcncelerini savunmaya devam ediyorlard\u0131.
\nBug\u00fcn bile onlar\u0131n savunmalar\u0131 okundu\u011funda, \u00f6l\u00fcm cezas\u0131yla yarg\u0131lanan \u00fc\u00e7 gen\u00e7 insan\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi psikolojik direncin ne kadar \u00e7arp\u0131c\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
TBMM\u2019de yap\u0131lan oylamalar, siyasi tart\u0131\u015fmalar ve yo\u011fun kamuoyu bask\u0131s\u0131n\u0131n ard\u0131ndan idam kararlar\u0131 kesinle\u015fti.
\nT\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc bu idamlara kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131. Ayd\u0131nlar, sanat\u00e7\u0131lar, \u00f6\u011frenciler ve bir\u00e7ok siyasi isim karar\u0131n durdurulmas\u0131n\u0131 istedi.
\nMahir \u00c7ayan ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n K\u0131z\u0131ldere\u2019de ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi eylem de tam olarak bu idamlar\u0131 engelleme amac\u0131 ta\u015f\u0131yordu. Ama\u00e7, ka\u00e7\u0131r\u0131lan yabanc\u0131 teknisyenler \u00fczerinden devlete bask\u0131 kurmak ve idamlar\u0131n durdurulmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131.
\nAncak s\u00fcre\u00e7 trajik bi\u00e7imde sonu\u00e7land\u0131. K\u0131z\u0131ldere\u2019de Mahir \u00c7ayan ve arkada\u015flar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. K\u0131sa s\u00fcre sonra da Deniz Gezmi\u015f, Yusuf Aslan ve H\u00fcseyin \u0130nan idam edildi.
\nT\u00fcrkiye gen\u00e7lerini topra\u011fa veriyordu.
\n6 May\u0131s 1972 sabah\u0131 dara\u011fa\u00e7lar\u0131na y\u00fcr\u00fcyen \u00fc\u00e7 gen\u00e7, son anlar\u0131nda bile geri ad\u0131m atmad\u0131lar.
\nDeniz Gezmi\u015f\u2019in ailesine yazd\u0131\u011f\u0131 mektup bug\u00fcn h\u00e2l\u00e2 insan\u0131n bo\u011faz\u0131n\u0131 d\u00fc\u011f\u00fcmleyen metinlerden biridir:
\n\u201cBen \u015fahsi hi\u00e7bir \u00e7\u0131kar g\u00f6zetmeden, yaln\u0131zca T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve mutlulu\u011fu i\u00e7in sava\u015ft\u0131m.\u201d
\nBu s\u00f6zler yaln\u0131zca bir vedadan ibaret de\u011fildir. Ayn\u0131 zamanda bir hayat\u0131n \u00f6zetidir.<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019de bir\u00e7ok siyasi fig\u00fcr zamanla unutuldu. Ancak Deniz Gezmi\u015f ve arkada\u015flar\u0131 unutulmad\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar yaln\u0131zca siyasi bir hareketin de\u011fil, bir vicdan\u0131n sembol\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcler.
\nBug\u00fcn h\u00e2l\u00e2 gen\u00e7ler onlar\u0131n posterlerini ta\u015f\u0131yorsa, isimlerini sloganlarda ya\u015fat\u0131yorsa bunun nedeni romantik bir nostalji de\u011fildir.
\nDenizler; adaletsizli\u011fe kar\u015f\u0131 itiraz\u0131, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k arzusunu ve boyun e\u011fmeme iradesini temsil ediyorlar.
\n\u00d6zellikle gen\u00e7 ku\u015faklar i\u00e7in Deniz Gezmi\u015f\u2019in hik\u00e2yesi, \u201cinand\u0131\u011f\u0131 de\u011ferler u\u011fruna bedel \u00f6deyen gen\u00e7 insan\u201d hik\u00e2yesidir.
\nBu y\u00fczden Deniz Gezmi\u015f art\u0131k yaln\u0131zca tarih kitaplar\u0131nda kalan bir isim de\u011fildir. O, T\u00fcrkiye\u2019de muhalefet k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn, gen\u00e7lik hareketlerinin ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k d\u00fc\u015f\u00fcncesinin simgelerinden biri h\u00e2line gelmi\u015ftir.<\/p>\n
Bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019nin h\u00e2l\u00e2 demokrasi, hukuk, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve adalet tart\u0131\u015fmalar\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde Denizleri yaln\u0131zca ge\u00e7mi\u015fin bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6rmek b\u00fcy\u00fck eksiklik olur.
\nOnlar\u0131n hik\u00e2yesi bize bir \u015feyi \u00e7ok net hat\u0131rlat\u0131yor:
\nBir \u00fclkenin gelece\u011fi yaln\u0131zca iktidarlarla de\u011fil, itiraz eden gen\u00e7leriyle de \u015fekillenir.
\nDeniz Gezmi\u015f ve arkada\u015flar\u0131 belki \u00e7ok gen\u00e7 ya\u015fta hayatlar\u0131n\u0131 kaybettiler ama geride b\u00fcy\u00fck bir siyasi ve toplumsal haf\u0131za b\u0131rakt\u0131lar.
\n54 y\u0131l sonra h\u00e2l\u00e2 konu\u015fulmalar\u0131n\u0131n nedeni budur.
\n\u00c7\u00fcnk\u00fc baz\u0131 insanlar \u00f6lmez.
\nBaz\u0131 insanlar bir halk\u0131n haf\u0131zas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.
\nDeniz Gezmi\u015f, Yusuf Aslan ve H\u00fcseyin \u0130nan da i\u015fte o haf\u0131zan\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc simgelerinden biri olarak ya\u015famaya devam ediyor.
\nBa\u015fta Deniz Gezmi\u015f, Yusuf Aslan ve H\u00fcseyin \u0130nan olmak \u00fczere; Mahir \u00c7ayan\u2019\u0131, \u0130brahim Kaypakkaya\u2019y\u0131 ve 68 ku\u015fa\u011f\u0131n\u0131n t\u00fcm devrimci gen\u00e7lerini bir kez daha sayg\u0131yla an\u0131yorum.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Deniz Gezmi\u015f ve arkada\u015flar\u0131 belki \u00e7ok gen\u00e7 ya\u015fta hayatlar\u0131n\u0131 kaybettiler ama geride b\u00fcy\u00fck bir siyasi ve toplumsal haf\u0131za b\u0131rakt\u0131lar.<\/p>","protected":false},"author":36,"featured_media":285748,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[286],"tags":[],"class_list":{"0":"post-285747","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-yazarlar"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/285747","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/36"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=285747"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/285747\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":285749,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/285747\/revisions\/285749"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/285748"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=285747"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=285747"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=285747"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}