{"id":284723,"date":"2026-04-05T08:52:35","date_gmt":"2026-04-05T08:52:35","guid":{"rendered":"https:\/\/halkweb.com.tr\/?p=284723"},"modified":"2026-04-05T08:53:45","modified_gmt":"2026-04-05T08:53:45","slug":"who-wrote-the-history-of-putschism-what-the-documents-say","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/who-wrote-the-history-of-putschism-what-the-documents-say\/","title":{"rendered":"Who Wrote the History of the Coup? What the Documents Say"},"content":{"rendered":"<p>Cumhurba\u015fkan\u0131 Recep Tayyip Erdo\u011fan\u2019\u0131n, partisinin grup toplant\u0131s\u0131nda dile getirdi\u011fi <strong>\u201cDarbecili\u011fin tarihini CHP yazm\u0131\u015ft\u0131r\u201d<\/strong> ifadesi, yaln\u0131zca bir siyasi polemik olarak g\u00f6r\u00fclemez. Bu s\u00f6z, do\u011frudan T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin kurucu siyasal iradesine y\u00f6neltilmi\u015f tarihsel bir nitelendirme olarak g\u00f6r\u00fclmelidir.<\/p>\n<p>Bu nedenle bu iddia, sloganlarla de\u011fil; belgelerle, siyasal pratiklerle ve tarihsel ba\u011flamla de\u011ferlendirilmelidir.<\/p>\n<p>Cumhuriyet\u2019in ilk y\u0131llar\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Cumhuriyet Halk Partisi\u2019nin temsil etti\u011fi siyasal \u00e7izgi son derece a\u00e7\u0131kt\u0131r. H\u00fck\u00fcmet programlar\u0131nda devletin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131, toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumak temel ama\u00e7 olarak belirlenmi\u015f; d\u0131\u015f politikada bar\u0131\u015f, denge ve uluslararas\u0131 me\u015fruiyet esas al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Bu yakla\u015f\u0131m, herhangi bir darbe prati\u011fiyle de\u011fil, <strong>devlet kuruculu\u011fu ve kurumsalla\u015fma iradesiyle<\/strong> a\u00e7\u0131klanabilir. CHP\u2019nin tarihsel rol\u00fc, bu y\u00f6n\u00fcyle, rejimi kuran ve devletin temel niteliklerini in\u015fa eden bir siyasal akl\u0131n devam\u0131 niteli\u011findedir.<\/p>\n<p>Demokrasilerde as\u0131l belirleyici \u00f6l\u00e7\u00fct, iktidar\u0131n el de\u011fi\u015ftirme bi\u00e7imidir. Bu noktada CHP\u2019nin tarihsel prati\u011fi tart\u0131\u015fmas\u0131zd\u0131r. 1950 se\u00e7imlerinde iktidar\u0131 kaybeden CHP, sonu\u00e7lar\u0131 kabul etmi\u015f ve y\u00f6netimi bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l bi\u00e7imde devretmi\u015ftir. \u00dcstelik bu s\u00fcre\u00e7te \u00e7ok partili yap\u0131n\u0131n devlet i\u015flerini daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 y\u00fcr\u00fctece\u011fi y\u00f6n\u00fcnde a\u00e7\u0131k de\u011ferlendirmeler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Bu tablo, darbeci bir siyasal zihniyetle ba\u011fda\u015fmaz. Tam tersine, bu durum T\u00fcrkiye\u2019de demokratik k\u00fclt\u00fcr\u00fcn yerle\u015fmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan kritik bir e\u015fiktir.<\/p>\n<p>1960 sonras\u0131 d\u00f6nem, tart\u0131\u015fmalar\u0131n yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir ba\u015fka k\u0131r\u0131lma noktas\u0131d\u0131r. Ancak bu d\u00f6neme ili\u015fkin de\u011ferlendirmelerin, siyasal s\u00f6ylemler yerine somut metinler \u00fczerinden yap\u0131lmas\u0131 gerekir. Koalisyon protokollerinde yer alan ifadeler, CHP\u2019nin konumunu a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koymaktad\u0131r. Protokollerde <em>\u201cDemokratik ve laik cumhuriyet ilkelerine ba\u011fl\u0131l\u0131k ve totaliter e\u011filimlere kar\u015f\u0131 ortak duru\u015f\u201d<\/em> ifadelerine yer verildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n<p>Bu yakla\u015f\u0131m, darbe \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 de\u011fil; anayasal d\u00fczenin korunmas\u0131na y\u00f6nelik bir siyasal refleks olarak okunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>B\u00fclent Ecevit d\u00f6neminde ortaya konulan siyasal \u00e7er\u00e7eve ise daha da belirgindir. 1974 CHP-MSP koalisyon protokol\u00fcnde hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, demokratik haklar ve laik sosyal hukuk devleti a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Ayr\u0131ca ge\u00e7mi\u015fin k\u0131rg\u0131nl\u0131klar\u0131n\u0131n giderilmesi ve toplumsal bar\u0131\u015f\u0131n tesis edilmesi y\u00f6n\u00fcndeki ifadeler, bu d\u00f6nemin siyasal karakterini tan\u0131mlamaktad\u0131r. Bu \u00e7izgi, darbe prati\u011fiyle de\u011fil; <strong>uzla\u015fma ve demokratik normalle\u015fme aray\u0131\u015f\u0131yla<\/strong> ili\u015fkilidir.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye\u2019de 12 Eyl\u00fcl 1980 s\u00fcrecinde yasama ve y\u00fcr\u00fctme yetkisinin askeri otorite taraf\u0131ndan devral\u0131nd\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade edilmi\u015ftir. Bu durum, darbenin klasik ve tart\u0131\u015fmas\u0131z tan\u0131m\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Bu noktada as\u0131l \u00f6nemli olan, darbe sonras\u0131nda ortaya konulan siyasal tutumdur. 1990\u2019l\u0131 y\u0131llarda CHP\u2019nin i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131 siyasal metinlerde, 12 Eyl\u00fcl d\u00f6neminin hukuki ve kurumsal miras\u0131n\u0131n tasfiye edilmesi, demokratikle\u015fmenin g\u00fc\u00e7lendirilmesi ve insan haklar\u0131n\u0131n geni\u015fletilmesi y\u00f6n\u00fcnde a\u00e7\u0131k hedefler belirlenmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Bu yakla\u015f\u0131m, CHP\u2019nin darbe d\u00fczenini sahiplenen de\u011fil; <strong>onu a\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fan bir siyasal \u00e7izgide konumland\u0131\u011f\u0131n\u0131<\/strong> shows.<\/p>\n<p>B\u00fclent Ecevit\u2019in 1999 h\u00fck\u00fcmet program\u0131nda da benzer bir \u00e7er\u00e7eve korunmu\u015ftur. Laik ve sosyal hukuk devletine ba\u011fl\u0131l\u0131k, insan haklar\u0131na sayg\u0131 ve demokratik uzla\u015fma, bu d\u00f6nemin temel ilkeleri aras\u0131nda yer alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Bu ilkeler, Cumhuriyet\u2019in anayasal karakterinin siyasal d\u00fczlemde yeniden teyidi niteli\u011findedir.<\/p>\n<p>Tart\u0131\u015fman\u0131n en dikkat \u00e7ekici y\u00f6nlerinden biri ise 2002 sonras\u0131 d\u00f6neme ili\u015fkindir. Siyasal sistemin yeniden \u015fekillendi\u011fi bu s\u00fcre\u00e7te, Recep Tayyip Erdo\u011fan\u2019\u0131n siyasi yasa\u011f\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin d\u00fczenlemelerde, her ne kadar Erdo\u011fan\u2019\u0131n ve AKP\u2019nin siyaseten yolunu a\u00e7m\u0131\u015f olmakla ele\u015ftirilse de, CHP\u2019nin deste\u011fi belirleyici olmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Bu durum, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde dile getirilen sert nitelendirmelerle birlikte d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, T\u00fcrkiye siyasetinin ironilerinden biri olarak kayda ge\u00e7mektedir.<\/p>\n<p>Bu \u00e7er\u00e7evede, \u201cCHP darbecidir\u201d \u015feklindeki genelleyici ifade, T\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7ok katmanl\u0131 siyasal tarihini tek boyutlu bir okumaya indirgemektedir. Oysa T\u00fcrkiye\u2019nin darbeler tarihi; siyasal krizler, toplumsal kutupla\u015fmalar ve devlet-toplum gerilimleri gibi bir\u00e7ok fakt\u00f6r\u00fcn bir araya gelmesiyle \u015fekillenmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Darbeler bo\u015flukta ortaya \u00e7\u0131kmaz. Siyasal sistemin t\u0131kand\u0131\u011f\u0131, toplumsal gerilimlerin derinle\u015fti\u011fi ve kurumsal yap\u0131n\u0131n zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerde ortaya \u00e7\u0131kar. Bu nedenle darbeleri yaln\u0131zca bir siyasi akt\u00f6re indirgemek, tarihsel ger\u00e7ekli\u011fi a\u00e7\u0131klamak yerine basitle\u015ftirmek anlam\u0131na gelir.<\/p>\n<p>Sonu\u00e7 olarak, Cumhuriyet Halk Partisi\u2019nin tarihsel rol\u00fc; bu devletin kurulu\u015funda yer alan, \u00e7ok partili hayata ge\u00e7i\u015fi sa\u011flayan ve farkl\u0131 d\u00f6nemlerde demokratikle\u015fme y\u00f6n\u00fcnde pozisyon alan bir siyasal \u00e7izgi olarak de\u011ferlendirilmelidir.<\/p>\n<p>Dolay\u0131s\u0131yla tart\u0131\u015fman\u0131n \u00f6z\u00fc \u015fudur:<\/p>\n<p>Bu mesele bir parti tart\u0131\u015fmas\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n<p>Bu mesele, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin hangi tarihsel perspektiften okunaca\u011f\u0131 meselesidir ve tarih, eninde sonunda, sloganlarla de\u011fil; <strong>belgelerle yaz\u0131l\u0131r.<\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>President Recep Tayyip Erdo\u011fan's statement at his party's group meeting, \u201cThe CHP wrote the history of the coup\u201d, cannot be seen as a mere political polemic. <\/p>","protected":false},"author":21,"featured_media":284724,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[286],"tags":[289],"class_list":{"0":"post-284723","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-yazarlar","8":"tag-manset"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/284723","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/21"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=284723"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/284723\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":284727,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/284723\/revisions\/284727"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/284724"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=284723"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=284723"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=284723"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}