T\u00fcrkiye\u2019de ekonomi tart\u0131\u015fmalar\u0131 giderek tek bir c\u00fcmleye indirgeniyor: \u201cD\u00fcnya zor durumda\u2026 sava\u015f var\u2026 enerji pahal\u0131\u2026\u201d Bu c\u00fcmle ilk bak\u0131\u015fta ger\u00e7eklikle temas ediyor gibi g\u00f6r\u00fcnse de, asl\u0131nda bir a\u00e7\u0131klama de\u011fil; bir ka\u00e7\u0131\u015f alan\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc ekonomi, d\u0131\u015f \u015foklar\u0131n otomatik sonu\u00e7lar do\u011furdu\u011fu mekanik bir sistem de\u011fildir. Ayn\u0131 k\u00fcresel dalgalanmaya maruz kalan \u00fclkelerin farkl\u0131 sonu\u00e7lar \u00fcretmesi, meselenin belirleyici unsurunun d\u0131\u015f geli\u015fmeler de\u011fil, i\u00e7 yap\u0131 oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koyar.<\/p>\n
Enerji fiyatlar\u0131 artar, bu do\u011frudur. Jeopolitik gerilimler maliyet yarat\u0131r, bu da do\u011frudur. Ancak bu maliyetin topluma nas\u0131l yans\u0131yaca\u011f\u0131 teknik de\u011fil, do\u011frudan politik ve ekonomik bir tercihtir. Baz\u0131 \u00fclkeler bu t\u00fcr \u015foklar\u0131 s\u00fcbvanse eder, \u00fccret mekanizmalar\u0131n\u0131 g\u00fcnceller, sosyal dengeyi korur. Fiyatlar artar ama toplum \u00e7\u00f6kmez. T\u00fcrkiye\u2019de ise tam tersine, maliyet yukar\u0131da olu\u015fur ve a\u015fa\u011f\u0131ya aktar\u0131l\u0131r. Enerji pahalan\u0131r, nakliye maliyeti artar, g\u0131da fiyatlar\u0131 y\u00fckselir; fakat \u00fccret ayn\u0131 h\u0131zla g\u00fcncellenmez. B\u00f6ylece d\u0131\u015f \u015fok, ekonomik bir dalgalanma olmaktan \u00e7\u0131kar ve do\u011frudan toplumsal yoksulla\u015fma mekanizmas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n
Bug\u00fcn a\u00e7l\u0131k s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n 32.793 TL\u2019ye \u00e7\u0131km\u0131\u015f olmas\u0131 ve asgari \u00fccretin yakla\u015f\u0131k 28.000 TL seviyesinde kalmas\u0131, herhangi bir sava\u015f\u0131n do\u011fal sonucu de\u011fildir. Bu, maliyetin kim taraf\u0131ndan ta\u015f\u0131naca\u011f\u0131na dair verilmi\u015f bir karar\u0131n sonucudur. \u00c7\u00fcnk\u00fc sava\u015f maliyet \u00fcretir; fakat bu maliyetin topluma m\u0131, devlete mi, yoksa sistemin di\u011fer akt\u00f6rlerine mi y\u00fcklenece\u011fi bir tercihtir. T\u00fcrkiye\u2019de tercih nettir: Maliyet sistem taraf\u0131ndan emilmez, do\u011frudan vatanda\u015fa iletilir.<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla \u201csava\u015f var\u201d s\u00f6ylemi, bir neden de\u011fil; sorumlulu\u011fun y\u00f6n de\u011fi\u015ftirmesidir. As\u0131l soru \u015fudur:<\/p>\n
E\u011fer sorun ger\u00e7ekten sadece sava\u015fsa, neden ayn\u0131 ko\u015fullar alt\u0131nda ba\u015fka toplumlar enflasyonu y\u00f6netirken T\u00fcrkiye\u2019de mesele do\u011frudan ge\u00e7im krizine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor?<\/p>\n
Bu sorunun cevab\u0131 rahats\u0131z edicidir \u00e7\u00fcnk\u00fc basittir:<\/p>\n
Sorun sava\u015f de\u011fil. Sorun, o sava\u015f\u0131n ekonomik olarak nas\u0131l y\u00f6netildi\u011fidir.<\/strong><\/p>\n Maliyet \u015eoku De\u011fil, Maliyet Transferi: Mazot Neden T\u00fcrkiye\u2019de Y\u0131k\u0131c\u0131?<\/strong><\/p>\n Bir ekonomide maliyet art\u0131\u015f\u0131 tek ba\u015f\u0131na felaket de\u011fildir. Felaketi yaratan \u015fey, o maliyetin nas\u0131l da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131d\u0131r<\/strong>. T\u00fcrkiye\u2019de bug\u00fcn ya\u015fanan tam olarak budur: Bir maliyet \u015foku de\u011fil, maliyetin sistematik bi\u00e7imde a\u015fa\u011f\u0131ya, yani topluma transfer edilmesi.<\/p>\n Motorinin 80 TL\u2019ye dayanmas\u0131, y\u00fczeyde bir fiyat art\u0131\u015f\u0131 gibi okunabilir. Oysa bu veri, ekonominin b\u00fct\u00fcn katmanlar\u0131na yay\u0131lan bir bask\u0131n\u0131n merkezidir. T\u00fcrkiye gibi lojistik ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00fcksek bir ekonomide mazot, sadece bir enerji girdisi de\u011fil; \u00fcretimden t\u00fcketime kadar t\u00fcm s\u00fcreci belirleyen ana eksendir. Bu y\u00fczden mazot fiyat\u0131 artt\u0131\u011f\u0131nda yaln\u0131zca ula\u015f\u0131m pahalanmaz; tar\u0131m \u00fcr\u00fcn\u00fc daha pahal\u0131 ta\u015f\u0131n\u0131r, sanayi \u00fcr\u00fcn\u00fc daha pahal\u0131 da\u011f\u0131t\u0131l\u0131r, market raf\u0131 daha y\u00fcksek maliyetle dolar.<\/p>\n Bu zincirin sonucu \u015fudur: As\u0131l mesele, bu art\u0131\u015f\u0131n kim taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019de maliyet sistem taraf\u0131ndan emilmez. Ne vergi ayarlamalar\u0131yla yumu\u015fat\u0131l\u0131r ne de \u00fccret politikas\u0131yla dengelenir. Aksine do\u011frudan fiyatlara yans\u0131t\u0131l\u0131r. Fiyatlara yans\u0131yan maliyet ise \u00fccretle telafi edilmez. B\u00f6ylece aradaki fark, g\u00f6r\u00fcnmeyen bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n cebinden \u00e7\u0131kar.<\/p>\n Bu durum ekonomide a\u00e7\u0131k\u00e7a tan\u0131mlanabilir bir mekanizma \u00fcretir:<\/p>\n Maliyet art\u0131\u015f\u0131 \u2192 al\u0131m g\u00fcc\u00fc kayb\u0131 \u2192 fiili \u00fccret d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc<\/strong><\/p>\n Yani maa\u015f ayn\u0131 kalsa bile, hayat pahal\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan ger\u00e7ekte daha az kazan\u0131r. Bu, resmi olarak ilan edilmeyen ama herkesin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir gelir kayb\u0131d\u0131r. Bu y\u00fczden mazot sadece bir akaryak\u0131t fiyat\u0131 de\u011fildir; toplumun geneline yay\u0131lan gizli bir vergi<\/strong> i\u015flevi g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n Bu mekanizma, zincirleme \u015fekilde hayat\u0131n her alan\u0131na sirayet eder:<\/p>\n Sonu\u00e7ta ortaya \u00e7\u0131kan \u015fey basit bir enflasyon de\u011fil; b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir maliyet bask\u0131s\u0131d\u0131r. Ve bu bask\u0131, \u00fccretle dengelenmedi\u011fi i\u00e7in do\u011frudan ya\u015fam standard\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7eker.<\/p>\n Burada en kritik k\u0131r\u0131lma noktas\u0131 ise zaman fark\u0131d\u0131r<\/strong>. Fiyatlar anl\u0131k olarak artar. Mazot bir gecede zamlan\u0131r, raflar haftal\u0131k de\u011fi\u015fir. Ama \u00fccret y\u0131lda bir kez belirlenir. Bu asimetrik yap\u0131, s\u00fcrekli bir a\u00e7\u0131k \u00fcretir. Ocakta belirlenen maa\u015f, birka\u00e7 ay i\u00e7inde reel de\u011ferini kaybeder. B\u00f6ylece \u00e7al\u0131\u015fan, fark\u0131nda bile olmadan her ay biraz daha fakirle\u015fir.<\/p>\n Bu, ani bir kriz de\u011fil; s\u00fcreklilik kazanan bir a\u015f\u0131nmad\u0131r.<\/p>\n Ve bu a\u015f\u0131nman\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz sonucu \u015fudur:<\/p>\n \u00c7al\u0131\u015fan yoksullu\u011fu.<\/strong><\/p>\n Bug\u00fcn insanlar \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ama ge\u00e7inemiyor. Gelir var ama yeterli de\u011fil. Bu durum bireysel de\u011fil, yap\u0131sald\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc sistem maliyetleri serbest b\u0131rak\u0131rken, geliri sabit tutar. Bu denklemde sonu\u00e7 de\u011fi\u015fmez:<\/p>\n Eme\u011fin de\u011feri d\u00fc\u015fer.<\/strong><\/p>\n Bu noktada asgari \u00fccrete ara zam tart\u0131\u015fmas\u0131 g\u00fcndeme gelir. Ancak bu tart\u0131\u015fma \u00e7o\u011fu zaman yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131l\u0131r. Ara zam bir refah art\u0131\u015f\u0131 de\u011fildir. Bir ba\u015far\u0131 g\u00f6stergesi de\u011fildir.<\/p>\n Ara zam yaln\u0131zca \u015funu yapar:<\/p>\n Fiyatlar\u0131n ko\u015ftu\u011fu bir ortamda, maa\u015f\u0131n tamamen geride kalmas\u0131n\u0131 bir s\u00fcreli\u011fine engeller.<\/p>\n Yani bu bir ilerleme de\u011fil; Normalle\u015fen Yoksulluk ve Bir D\u00fczenin S\u0131n\u0131r\u0131<\/strong><\/p>\n Bir ekonominin en tehlikeli an\u0131, rakamlar\u0131n bozuldu\u011fu an de\u011fildir. T\u00fcrkiye bug\u00fcn tam olarak bu e\u015fi\u011fe gelmi\u015f durumda.<\/p>\n \u00c7\u00fcnk\u00fc art\u0131k mesele tek tek veriler de\u011fil. A\u00e7l\u0131k s\u0131n\u0131r\u0131, mazot fiyat\u0131, ya\u015fam maliyeti\u2026 Bunlar\u0131n her biri tek ba\u015f\u0131na a\u011f\u0131rd\u0131r ama as\u0131l k\u0131r\u0131lma, bu verilerin bir araya gelerek yeni bir \u201cnormal\u201d olu\u015fturmas\u0131d\u0131r. Ve bu yeni normal \u015fudur:<\/p>\n \u00c7al\u0131\u015fmak ge\u00e7inmeye yetmiyor. Bu tablo bir sapma de\u011fildir. Bu, sistemin \u00fcretti\u011fi bir dengedir.<\/p>\n Ekonominin en temel vaadi basittir: Bu vaat \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcnde, mesele yaln\u0131zca gelir d\u00fczeyi olmaz. Bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019de \u00e7al\u0131\u015fan bir insan:<\/p>\n Bu durum art\u0131k istisna de\u011fil; yayg\u0131n bir ger\u00e7ekliktir. Yani mesele yoksulluk de\u011fil, \u00e7al\u0131\u015farak yoksulla\u015fma d\u00fczenidir.<\/strong><\/p>\n Bu d\u00fczenin en tehlikeli yan\u0131 ise ani bir kriz \u00fcretmemesidir. Tam tersine, yava\u015f ilerler. \u0130nsanlar \u00f6nce baz\u0131 harcamalardan vazge\u00e7er, sonra standartlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr, en sonunda da bu durumu normal kabul eder.<\/p>\n \u0130\u015fte o an, ekonomik sorun toplumsal bir kabule d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Bu noktada asgari \u00fccrete ara zam meselesi yeniden g\u00fcndeme gelir. Ancak bu mesele art\u0131k teknik bir tart\u0131\u015fma de\u011fildir. Ara zam ne bir refah politikas\u0131d\u0131r ne de bir ba\u015far\u0131 g\u00f6stergesi.<\/p>\n Ara zam, yaln\u0131zca \u015funu yapar:<\/p>\n Sistemin kopma noktas\u0131n\u0131 erteler.<\/p>\n Yani bu bir \u00e7\u00f6z\u00fcm de\u011fil, bir tampon mekanizmas\u0131d\u0131r. Ama o tampon dahi devreye girmezse, sistemin ta\u015f\u0131ma kapasitesi zorlan\u0131r.<\/p>\n \u00c7\u00fcnk\u00fc ortada art\u0131k basit bir dengesizlik yoktur. A\u00e7l\u0131k s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n alt\u0131nda kalan \u00fccret, 80 TL\u2019ye dayanan mazot, 42.585 TL\u2019lik ya\u015fam maliyeti\u2026 Bu veriler bir araya geldi\u011finde ortaya \u00e7\u0131kan yap\u0131, ekonomik olmaktan \u00e7ok s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik sorunu<\/strong> it becomes.<\/p>\n Ve burada ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz soru \u015fudur:<\/p>\n Bir sistem, \u00e7al\u0131\u015fan insan\u0131na ya\u015fam sa\u011flayam\u0131yorsa, Ekonomiler yaln\u0131zca \u00fcretimle de\u011fil, alg\u0131lanan adaletle<\/strong> ayakta kal\u0131r. E\u011fer \u00e7al\u0131\u015fan ge\u00e7inemiyorsa, emek kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulmuyorsa, o sistemin me\u015fruiyeti tart\u0131\u015f\u0131lmaya ba\u015flan\u0131r. Bu tart\u0131\u015fma ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda ise mesele art\u0131k fiyatlar de\u011fil, d\u00fczenin kendisidir.<\/p>\n Bug\u00fcn gelinen noktada ger\u00e7ek a\u00e7\u0131kt\u0131r:<\/p>\n Sorun yaln\u0131zca enflasyon de\u011fildir. Ve bu ger\u00e7ek ne kadar ertelenirse ertelensin de\u011fi\u015fmez.<\/p>\n \u201cSava\u015f var\u201d denir. Ama hi\u00e7bir d\u0131\u015f gerek\u00e7e \u015fu ger\u00e7e\u011fi de\u011fi\u015ftirmez:<\/p>\n Bir \u00fclkede insanlar \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 halde ge\u00e7inemiyorsa, Ve o noktadan sonra tart\u0131\u015fma ekonomi olmaktan \u00e7\u0131kar.<\/p>\n Mesele, bir d\u00fczenin ne kadar daha s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilece\u011fidir<\/em>.<\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u201cWar is a pretext\u201d: Global Shock or Local Choice?<\/p>","protected":false},"author":14,"featured_media":284517,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[286],"tags":[289],"class_list":{"0":"post-284516","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-yazarlar","8":"tag-manset"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/284516","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=284516"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/284516\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":284518,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/284516\/revisions\/284518"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/284517"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=284516"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=284516"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=284516"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nFiyatlar artar. Ama mesele burada bitmez.<\/p>\n\n
\ngeriden gelmeyi azaltma \u00e7abas\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n
\nAs\u0131l tehlike, insanlar\u0131n o bozulmay\u0131 normal kabul etti\u011fi and\u0131r.<\/strong><\/p>\n
\nMaa\u015f, ya\u015fam maliyetinin alt\u0131nda kal\u0131yor.
\nFiyat art\u0131\u015f\u0131 s\u00fcrekli, gelir art\u0131\u015f\u0131 kesintili.
\nA\u00e7\u0131k, bor\u00e7la ve vazge\u00e7i\u015fle kapat\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
\n\u00c7al\u0131\u015f\u0131rsan kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 al\u0131rs\u0131n.<\/p>\n
\nToplumsal s\u00f6zle\u015fme a\u015f\u0131nmaya ba\u015flar.<\/strong><\/p>\n\n
\nVe kabul edilen yoksulluk, en kal\u0131c\u0131 yoksulluktur.<\/p>\n
\no sistem neyi s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor?<\/p>\n
\nSorun yaln\u0131zca enerji de\u011fildir.
\nSorun, bu maliyet yap\u0131s\u0131 i\u00e7inde kurulan ekonomik d\u00fczenin kendisidir.<\/p>\n
\n\u201cK\u00fcresel kriz\u201d denir.
\n\u201c\u015eartlar zor\u201d denir.<\/p>\n
\nsorun d\u0131\u015far\u0131da de\u011fil, i\u00e7eridedir.<\/strong><\/p>\n