Almanya\u2019dan d\u00f6nen Can Baba\u2019ya sorulan basit soru, asl\u0131nda bir medeniyet fark\u0131n\u0131 de\u011fil, derin bir zihniyet u\u00e7urumunu ortaya koyar:
\n\u201cAlmanya\u2019y\u0131 nas\u0131l buldun?\u201d
\nCevap k\u00fcf\u00fcrl\u00fcd\u00fcr ama te\u015fhis nettir:
\n\u201cHer \u015fey o kadar d\u00fczg\u00fcn ki insan\u0131n kafas\u0131 kar\u0131\u015f\u0131yor.\u201d<\/p>\n
Bu c\u00fcmle, T\u00fcrkiye\u2019nin uzun tarihsel travmas\u0131n\u0131 \u00f6zetler. \u00c7\u00fcnk\u00fc bizde d\u00fczen \u015fa\u015f\u0131rt\u0131r, kaos ise rahatlat\u0131r. \u0130\u015flerin yolunda gitmesi bir istisna, bozulmas\u0131 ise ola\u011fan kabul edilir. Toplumsal bilin\u00e7alt\u0131m\u0131za i\u015flenmi\u015f bir \u201ckaos konforu\u201d vard\u0131r; 19. y\u00fczy\u0131l Tanzimat reformlar\u0131ndan, tek parti d\u00f6neminin merkeziyet\u00e7i yap\u0131lar\u0131na, 1980 sonras\u0131 neoliberal politikalar\u0131n esnek devlet anlay\u0131\u015f\u0131na kadar uzanan bir tarihsel \u00e7izgide bu al\u0131\u015fkanl\u0131k, k\u00fclt\u00fcrel bir refleks olarak nesilden nesile aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Ve i\u015fte trajedi tam da burada ba\u015flar: D\u00fczen, bizim g\u00f6z\u00fcm\u00fczde do\u011fal de\u011fildir; \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131d\u0131r, hatta \u015f\u00fcphelidir. Kaos ise ola\u011fand\u0131r, s\u0131radanla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu y\u00fczden devletin d\u00fczg\u00fcn i\u015fleyi\u015fi insan\u0131 huzursuz eder. \u00c7\u00fcnk\u00fc al\u0131\u015fkanl\u0131klar, kaotik y\u00f6netim bi\u00e7imlerini \u201cnormal\u201d kabul edecek \u015fekilde \u015fekillendirilmi\u015ftir.<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019de kaos, aksakl\u0131k de\u011fil, sistemin kendisidir. Belirsizlik ge\u00e7ici de\u011fil, kal\u0131c\u0131d\u0131r. \u201c\u0130dare et\u201d ge\u00e7ici bir \u00e7\u00f6z\u00fcm de\u011fil, ulusal ya\u015fam bi\u00e7imidir. Toplumsal psikoloji literat\u00fcr\u00fc, s\u00fcrekli belirsizli\u011fe maruz kalan bireylerin hiper-vigilant ve kayg\u0131l\u0131 bir ruh h\u00e2li geli\u015ftirdi\u011fini ortaya koyar. G\u00fclmeye korkan, iyiye \u015f\u00fcpheyle bakan toplum, beklenmedik krizlere kar\u015f\u0131 tetikte olur. \u00c7\u00fcnk\u00fc bilir: Bug\u00fcn var olan yar\u0131n yok olabilir; bug\u00fcn i\u015fleyen sistem, yar\u0131n keyfi bir kararla \u00e7\u00f6ker. Bu psikososyal yap\u0131, yaln\u0131zca bireylerin de\u011fil, kolektif bilin\u00e7alt\u0131n\u0131n da travmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Yorum:<\/strong> Bu, karakter zafiyeti de\u011fildir; bu bir devlet travmas\u0131d\u0131r. Toplum su\u00e7lanamaz, su\u00e7lu devletin kendisidir. Bir yurtta\u015f, g\u00fcvenli bir devlet mekanizmas\u0131ndan yoksun b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda kayg\u0131 \u00fcretmek zorunda kal\u0131r; \u00f6fke ve tahamm\u00fcls\u00fczl\u00fck, do\u011fal refleksler h\u00e2line gelir.<\/p>\n Sabah f\u0131r\u0131ndan po\u011fa\u00e7a al\u0131rken bile bunu g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz: \u201cPeynirli\u201d denilen po\u011fa\u00e7an\u0131n i\u00e7inde peynir yoktur; ayran sudur; yol yamal\u0131d\u0131r; asans\u00f6r \u00e7al\u0131\u015fmaz. Ve bunun i\u00e7in kullan\u0131lan ortak c\u00fcmle: Martin Seligman\u2019\u0131n \u00f6\u011frenilmi\u015f \u00e7aresizlik teorisi \u00e7er\u00e7evesinde bakarsak, birey s\u00fcrekli kontrol edemedi\u011fi aksakl\u0131klara maruz kald\u0131\u011f\u0131nda pasifle\u015fir. T\u00fcrkiye\u2019de bu durum, devletin yurtta\u015f\u0131na s\u00fcrekli yar\u0131m bir hayat dayatmas\u0131n\u0131n do\u011frudan sonucudur. Su\u00e7 mu\u011flakt\u0131r, yetki belirsizdir, sorumluluk havada kal\u0131r. Devletin yar\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131, toplumu yaln\u0131zca ekonomik ve hukuki olarak de\u011fil, psikolojik olarak da y\u0131pratmaktad\u0131r.<\/p>\n Yorum:<\/strong> Bu, bir toplumsal pasifle\u015ftirme stratejisidir. Devlet bilin\u00e7li veya bilin\u00e7siz, yurtta\u015f\u0131na g\u00fcven \u00fcretmeyerek, onu s\u00fcrekli tetikte ve \u015f\u00fcpheli b\u0131rakarak kontrol mekanizmas\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirir.<\/p>\n Modern devletin temel ilkesi \u015fudur: Kurallar ki\u015filere g\u00f6re de\u011fil, ki\u015filer kurallara g\u00f6re hareket eder. T\u00fcrkiye\u2019de ise tam tersi ge\u00e7erlidir: Kurallar esnek, ki\u015filer sabittir. Tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 olan ilerler, olmayan elenir. Bilgi, emek ve yetenek, torpil kar\u015f\u0131s\u0131nda h\u00fck\u00fcms\u00fczd\u00fcr.<\/p>\n Weber\u2019in b\u00fcrokrasi teorisi \u00e7er\u00e7evesinde, devletin g\u00fcven \u00fcreten bir organizma olamamas\u0131, yurtta\u015f\u0131 s\u00fcrekli \u015f\u00fcpheli konumuna sokar. Yurtta\u015f, hak talep eden bir \u00f6zne de\u011fil, devletin keyfili\u011fine maruz kalan bir \u015f\u00fcpheli haline gelir.<\/p>\n Yorum:<\/strong> Bu \u00e7\u00fcr\u00fcme, sadece bireysel liyakatsizlikle a\u00e7\u0131klanamaz. Bu kurumsal bir sorundur, bir siyasal tercih ve ideolojik tutumdur. Devletin asli g\u00f6revi g\u00fcven \u00fcretmekken, T\u00fcrkiye\u2019de devlet kayg\u0131 \u00fcretmektedir.<\/p>\n E\u011fitim sisteminde binalar yetersiz, \u00f6\u011fretmenler bask\u0131 alt\u0131nda, m\u00fcfredat ideolojiktir. \u00d6\u011frenciler, \u00f6\u011frenmek yerine ezberler, sorgulamak yerine susar.<\/p>\n Paulo Freire\u2019nin \u201cezberleyen e\u011fitim\u201d ele\u015ftirisi, T\u00fcrkiye\u2019deki sistemin \u00f6z\u00fcn\u00fc tarif eder: Toplumu d\u00fc\u015f\u00fcnmekten al\u0131koymak. D\u00fc\u015f\u00fcnen, sorgulayan birey, yar\u0131m hizmet rejiminin en b\u00fcy\u00fck tehdididir. E\u011fitimdeki bilin\u00e7li k\u0131s\u0131rla\u015ft\u0131rma, toplumun psikolojik olarak itaatk\u00e2r ve kayg\u0131l\u0131 bir profil geli\u015ftirmesine yol a\u00e7ar.<\/p>\n Yorum:<\/strong> Devlet, e\u011fitim yoluyla gelece\u011fin muhalefetini \u00f6nceden bast\u0131r\u0131r. Bu sistem, sadece bug\u00fcn\u00fc de\u011fil, yar\u0131n\u0131 da kontrol etmeye y\u00f6nelik politik bir tercihtir.<\/p>\n Sa\u011fl\u0131k sistemi, ba\u015far\u0131 hikayesi olarak pazarlan\u0131r; fakat ger\u00e7ekte insan hayat\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmek yerine idare eder. Doktorlar t\u00fckenmi\u015f, hastalar koridorlarda beklemekte, ila\u00e7lar eksiktir. Yorum:<\/strong> Sa\u011fl\u0131k politikalar\u0131, yurtta\u015f\u0131n ya\u015fam hakk\u0131n\u0131 de\u011fil, devletin maliyet tablolar\u0131n\u0131 \u00f6nceliklendirir. \u0130nsan hayat\u0131, bir idare arac\u0131na indirgenmi\u015ftir.<\/p>\n Milyonlarca i\u015fsiz var, y\u00fcz milyarlarca lira fonda duruyor; ama i\u015f yok. Burada mesele istihdam de\u011fil, kontrol mekanizmas\u0131d\u0131r. Gen\u00e7 i\u015fsiz n\u00fcfus, geleceksiz b\u0131rak\u0131larak siyaseten y\u00f6netilir.<\/p>\n Karl Marx\u2019\u0131n yabanc\u0131la\u015fma teorisi, i\u015fsizlik ve ekonomik e\u015fitsizlik ba\u011flam\u0131nda bireyin hem \u00fcretimden hem toplumsal aidiyetten kopar\u0131lmas\u0131n\u0131 anlamland\u0131r\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de i\u015fsizlik yaln\u0131zca ekonomik bir durum de\u011fil, sistematik bir toplumsal bask\u0131 arac\u0131d\u0131r.<\/p>\n Yorum:<\/strong> \u0130\u015fsizlik, sadece gelir kayb\u0131 de\u011fil, onur ve \u00f6zg\u00fcvenin sistematik a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Sosyal patlama potansiyeli, bu eksikli\u011fi y\u00f6netmenin politik bir sonu\u00e7 \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n Vergi adaletsiz, gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 bozuk, hayat pahal\u0131d\u0131r. Bu bir kriz de\u011fil, d\u00fczenin kendisidir. Zengin korunur, yoksul s\u0131k\u0131l\u0131r. Toplumsal antropoloji, bu durumun bilin\u00e7li olarak s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen bir hiyerar\u015fik mimari oldu\u011funu ortaya koyar.<\/p>\n Yorum:<\/strong> Ekonomik e\u015fitsizlik, toplumsal kontrol\u00fcn bir arac\u0131d\u0131r. Adaletin yoklu\u011fu, d\u00fczenin de\u011fil, iktidar\u0131n stratejik tercihidir.<\/p>\n Siyaset halktan kopmu\u015ftur. \u0130ktidar kendi d\u00fcnyas\u0131nda, muhalefet kendi hesaplar\u0131nda. Halk g\u00f6r\u00fcnmez. Demokrasi, halk\u0131n g\u00f6r\u00fcnmezli\u011fi nedeniyle i\u015flevsizle\u015fmi\u015f; s\u00f6zde var, ger\u00e7ekte yok olmu\u015ftur. Yorum:<\/strong> Demokrasi, formal bir kutlamad\u0131r; i\u00e7erik bo\u015f. Siyasi sistem, halk\u0131n taleplerini de\u011fil, iktidar\u0131n s\u00fcreklili\u011fini garanti eder.<\/p>\n Devlet yar\u0131m \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsa, kurumlar yar\u0131m i\u015fliyorsa, hizmetler yar\u0131m sunuluyorsa; o \u00fclkede insanlar da yar\u0131m ya\u015far. Yar\u0131m umutla, yar\u0131m g\u00fcvenle, yar\u0131m gelecek hayaliyle. Yorum:<\/strong> Devlet, yar\u0131ml\u0131kla yetinmeye devam ederse, yar\u0131m insanlar \u00fcretir; yar\u0131m insanlar, yar\u0131m gelecek kabul edemez. Tarih bunun \u00f6rnekleriyle doludur: eksik sistemler, sonunda toplumsal patlamalarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Devlet, yar\u0131ml\u0131kla yetinmeye devam ederse, yar\u0131m insanlar \u00fcretir; yar\u0131m insanlar, yar\u0131m gelecek kabul edemez.<\/p>","protected":false},"author":14,"featured_media":282795,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[286],"tags":[],"class_list":{"0":"post-282794","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-yazarlar"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/282794","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=282794"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/282794\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":282796,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/282794\/revisions\/282796"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/282795"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=282794"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=282794"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=282794"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Yar\u0131m Hizmet, Yar\u0131m Ciddiyet ve \u00d6\u011frenilmi\u015f \u00c7aresizlik<\/h3>\n
\n\u201cNe yapal\u0131m, T\u00fcrkiye buras\u0131.\u201d<\/p>\nLiyakatsizlik ve Kurumsal \u00c7\u00fcr\u00fcme<\/h3>\n
E\u011fitim: Bilin\u00e7li K\u0131s\u0131rla\u015ft\u0131rma<\/h3>\n
Sa\u011fl\u0131k: \u0130nsan Hayat\u0131n\u0131n \u0130dare Edilmesi<\/h3>\n
\nSa\u011fl\u0131k sosyolojisi, sa\u011fl\u0131k hizmetine eri\u015fimde e\u015fitsizli\u011fin bireyde stres, kayg\u0131 ve \u00e7aresizlik \u00fcretti\u011fini ortaya koyar. T\u00fcrkiye\u2019de hasta olmak bir sosyal risk unsurudur; birey, sa\u011fl\u0131k sisteminin keyfi kurgusunun bir nesnesi h\u00e2line gelir.<\/p>\n\u0130\u015fsizlik ve Politik Ara\u00e7 Olarak Ekonomi<\/h3>\n
Ekonomi: E\u015fitsizli\u011fin Kurumsalla\u015fmas\u0131<\/h3>\n
Siyaset: Halks\u0131z Demokrasi<\/h3>\n
\nSe\u00e7im zaman\u0131 hat\u0131rlanan yurtta\u015f, sand\u0131k kapan\u0131nca unutulur. Sosyal haklar, s\u00fcsl\u00fc s\u00f6zlerin ard\u0131nda bo\u011fulur.<\/p>\nYar\u0131m \u0130nsanlarla Tam Bir \u00dclke Olmaz<\/h3>\n
\nArt\u0131k bu yar\u0131ml\u0131k h\u00e2li s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez. Bu \u00fclke yar\u0131m po\u011fa\u00e7ayla, yar\u0131m adaletle, yar\u0131m vicdanla y\u00f6netilemez.
\nBiz art\u0131k tam bir hayat istiyoruz. Bu bir talep de\u011fil, bir zorunluluktur. Bu bir l\u00fctuf iste\u011fi de\u011fil, bir hak m\u00fccadelesidir.
\n\u00c7\u00fcnk\u00fc yar\u0131m sistemler, toplumu da yar\u0131m b\u0131rak\u0131r; yar\u0131m b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f bir toplum er ya da ge\u00e7 hesab\u0131n\u0131 sorar.<\/p>\n