\u0130nsanl\u0131k uzun zamand\u0131r ayn\u0131 vaadin pe\u015finde:
\nDaha d\u00fczenli bir d\u00fcnya, daha g\u00fcvenli bir toplum, daha mutlu bireyler.<\/p>\n
Bu vaat bazen iktidardan gelir, bazen muhalefetten. Kimi zaman korkuyla, kimi zaman umutla sunulur. C\u00fcmle hep tan\u0131d\u0131kt\u0131r: \u201cBeni se\u00e7ersen, daha iyi ya\u015fayacaks\u0131n.\u201d<\/p>\n
Ama sormadan ge\u00e7iyoruz:
\nHer \u015feyin kusursuz oldu\u011fu bir d\u00fczende insan h\u00e2l\u00e2 insan kalabilir mi?<\/p>\n
Bu sorunun izini yaln\u0131zca siyasette de\u011fil; bilimde, edebiyatta, romanda ve sinemada s\u00fcr\u00fcyoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc her \u201cideal toplum\u201d vaadi, bedelini hep bug\u00fcnde ve canla \u00f6deyecek olanlar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n
Davran\u0131\u015f bilimci John B. Calhoun\u2019un \u00fcnl\u00fc fare deneyleri tam da bu noktada \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u00f6rnek sunar. Fareler i\u00e7in kusursuz bir ya\u015fam alan\u0131 kurulur: s\u0131n\u0131rs\u0131z yiyecek, s\u0131n\u0131rs\u0131z su, bar\u0131nma sorunu yok, hastal\u0131k yok, d\u0131\u015f tehdit yok. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta her \u015fey yolundad\u0131r. N\u00fcfus h\u0131zla artar, d\u00fczen i\u015fler.<\/p>\n
Ama zamanla bu \u00fctopya i\u00e7ten i\u00e7e \u00e7\u00f6ker.<\/p>\n
Toplum keskin bi\u00e7imde ayr\u0131\u015f\u0131r: Merkezde kalanlar ve kenara itilenler\u2026 Kaynaklara eri\u015febilenler ve d\u0131\u015flananlar\u2026 D\u0131\u015flanan erkek fareler ya a\u015f\u0131r\u0131 sald\u0131rganla\u015f\u0131r ya da tamamen i\u00e7e kapan\u0131r. Baz\u0131lar\u0131 \u00f6nlerinde yiyecek olmas\u0131na ra\u011fmen yemeyi reddeder; ya\u015fama kar\u015f\u0131 kay\u0131ts\u0131zla\u015f\u0131r, a\u00e7l\u0131ktan \u00f6l\u00fcr.<\/p>\n
En \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fclme ise sosyal ve cinsel davran\u0131\u015flarda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Ba\u011f kurma bozulur, rastgele ve y\u00f6ns\u00fcz cinsel davran\u0131\u015flar artar; baz\u0131 bireylerde ise tamamen cinsel ilgisizlik geli\u015fir. Di\u015filer do\u011fumu reddeder, yavrular\u0131n\u0131 terk eder ya da \u00f6ld\u00fcr\u00fcr. Burada mesele \u201ctercih\u201d de\u011fildir; anlams\u0131zla\u015fan sosyal yap\u0131 ve s\u00fcrekli bask\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fclmedir.<\/p>\n
Deneyin en \u00fcrpertici grubu \u201cbeautiful ones\u201d olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r: Fiziksel olarak kusursuz, bak\u0131ml\u0131, sakin\u2026 Ama ba\u011f kurmayan, \u00fcremeyen, \u00e7at\u0131\u015fmadan tamamen \u00e7ekilmi\u015f bireyler. Hayattad\u0131rlar ama ya\u015fam\u0131yorlard\u0131r.<\/p>\n
D\u0131\u015f ko\u015fullar de\u011fi\u015fmemi\u015ftir. Ne k\u0131tl\u0131k vard\u0131r ne de tehdit. \u00c7\u00f6k\u00fc\u015f yokluktan de\u011fil; fazlal\u0131ktan, e\u015fitsizlikten ve anlam kayb\u0131ndan gelir.<\/p>\n
Ve as\u0131l rahats\u0131z edici ger\u00e7ek \u015fudur:
\nD\u00fczeni bozan \u015fey kaynak eksikli\u011fi de\u011fil, g\u00fcc\u00fcn merkezde toplanmas\u0131d\u0131r. Kendini \u201cdo\u011fal se\u00e7kin\u201d ilan eden g\u00fc\u00e7l\u00fc erkekler, kaynaklar\u0131n ba\u015f\u0131na ge\u00e7er, eri\u015fimi kontrol eder, \u00f6tekiler yarat\u0131r. \u015eiddeti me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131r, korku \u00fcretir. Yani d\u00fczen, yoksulluktan de\u011fil; g\u00fcc\u00fcn tekelle\u015fmesinden \u00e7\u00f6ker.<\/p>\n
Bug\u00fcn de tablo de\u011fi\u015fmi\u015f de\u011fildir. D\u00fcnyada milyarlarca insan\u0131 besleyecek yeralt\u0131 ve yer\u00fcst\u00fc kaynaklar\u0131 varken, bu kaynaklara eri\u015fim h\u00e2l\u00e2 birka\u00e7 grubun elindedir. \u00dcstelik bu gruplar yaln\u0131zca ekonomik g\u00fcc\u00fc de\u011fil; siyaseti, medyay\u0131 ve anlat\u0131y\u0131 da kontrol eder. Ve tam da bu e\u015fitsizli\u011fi \u00fcretenler, toplumun kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131k\u0131p \u201cdaha adil bir d\u00fcnya\u201d vaat eder.<\/p>\n
Bu d\u00fczen insanlara do\u011fal ve ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz gibi anlat\u0131l\u0131r. Oysa mesele kader de\u011fildir. Mesele, g\u00fcc\u00fc elinde tutanlar\u0131n kurdu\u011fu ve korudu\u011fu bir sistemdir. \u201c\u0130deal toplum\u201d s\u00f6ylemi, e\u015fitsizli\u011fi gizler; itiraz\u0131 bast\u0131r\u0131r; sorgulayan\u0131 uyumsuz ilan eder.<\/p>\n
Ancak burada farelerle insanlar aras\u0131ndaki temel fark ortaya \u00e7\u0131kar. Farelerin iradesi yoktur. \u0130nsan ise sorar, itiraz eder, \u00f6rg\u00fctlenir, hesap sorar. Bu y\u00fczden kurulan her d\u00fczen i\u00e7in insan her zaman daha tehlikelidir.<\/p>\n
Bu tehlikeyi ortadan kald\u0131rman\u0131n yolu bask\u0131 de\u011fil, kontrold\u00fcr. \u0130tiraz\u0131 yasaklamak de\u011fil, anlams\u0131zla\u015ft\u0131rmakt\u0131r. Medya, siyasal vaatler, korku ve umut \u00fczerinden kurulan anlat\u0131lar bu i\u015flevi g\u00f6r\u00fcr. Ama\u00e7 ayn\u0131d\u0131r: \u0130nsan\u0131n itiraz etme iradesini fel\u00e7 etmek.<\/p>\n
Ve soru daha karanl\u0131k bir h\u00e2l al\u0131r:
\nE\u011fer insan\u0131n duygular\u0131 bast\u0131r\u0131l\u0131rsa, ac\u0131s\u0131 silinir, \u00f6fkesi t\u00f6rp\u00fclenir, vicdan\u0131 k\u00f6reltilirse ne olur?
\n\u0130nsan h\u00e2l\u00e2 insan kalabilir mi?<\/p>\n
Sinema ve edebiyat bu soruyu a\u00e7\u0131k\u00e7a sorar.<\/p>\n
Uyumsuz (Divergent), tek kal\u0131ba s\u0131\u011fmayan insan\u0131 tehdit ilan eden bir d\u00fczeni anlat\u0131r.
\nEquilibrium, duygular\u0131n ila\u00e7la yok edildi\u011fi bir d\u00fcnyada insanl\u0131\u011f\u0131n nas\u0131l susturuldu\u011funu g\u00f6sterir.<\/p>\n
The Giver, ac\u0131y\u0131 yok ederek insan\u0131 \u00f6znesizle\u015ftiren bir toplum tasvir eder.<\/p>\n
Bug\u00fcn bu kontrol i\u00e7in ila\u00e7lara bile gerek yoktur. Telefonlar, medya, pompalanan ya\u015fam tarzlar\u0131; ne d\u00fc\u015f\u00fcnece\u011fimizi, neye korkup neye umut ba\u011flayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 belirler. Zamanla bu dayatmalar insan\u0131n kendi sesi san\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Ortaya \u00e7\u0131kan tablo ironiktir:
\n\u0130nsana dair her \u015feyin d\u00fczenlendi\u011fi bu d\u00fcnyada, insan olmak bir ar\u0131za h\u00e2line gelir.
\n\u0130ktidar da muhalefet de benzer bir dil kurar: Daha iyi bir gelecek, daha mutlu bireyler\u2026 Ama bu ideal d\u00fcnya hep ertelenir. Bug\u00fcn ise sab\u0131r, itaat ve fedak\u00e2rl\u0131k istenir.<\/p>\n
Ger\u00e7ek \u015fu: \u201c\u0130deal toplum\u201d hi\u00e7bir zaman herkes i\u00e7in tasarlanmaz. Merkezde dar bir se\u00e7kinler grubu vard\u0131r. Geri kalanlara ise hi\u00e7 gelmeyen bir mutluluk vaadi b\u0131rak\u0131l\u0131r.
\nBelki de m\u00fcmk\u00fcn olan, kusursuz bir toplum de\u011fildir.<\/p>\n
M\u00fcmk\u00fcn olan; insan\u0131n zaaflar\u0131n\u0131, \u00e7eli\u015fkisini, ac\u0131s\u0131n\u0131 ve vicdan\u0131n\u0131 kabul edebilen toplumlard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc kusursuzluk vaadi insan\u0131 ezer; vicdan ise insan\u0131 ayakta tutar.
\nVicdan\u0131yla hareket edenler, do\u011fruyu ezberden de\u011fil, hakikati arayarak bulur. \u0130nsan, kendisini ve \u00f6tekini vicdan\u0131n\u0131n terazisine koyabildi\u011finde insan kal\u0131r.<\/p>\n
\u0130deal insan yok.
\n\u0130deal toplum yok.
\n\u0130deal y\u00f6netim yok.<\/p>\n
\u0130nsan olmak, kusursuz olmak de\u011fil; kusurunun fark\u0131nda olmakt\u0131r. Bask\u0131yla iyile\u015ftirilen insan de\u011fil, yaln\u0131zca davran\u0131\u015ft\u0131r. Oysa insan kalmak, insan\u0131n kendi i\u00e7 yolculu\u011funda m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
Yanl\u0131\u015f ve bozuk sistemlerde yaln\u0131zca y\u00f6netenlerin de\u011fi\u015fmesi, sistemin de\u011fi\u015fti\u011fi anlam\u0131na gelmez. Vicdan g\u00fc\u00e7ten, hakikat \u00e7\u0131kardan \u00fcst\u00fcn tutulmadan hi\u00e7bir d\u00fczen insan\u0131 \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirmez.<\/p>\n
Belki de bug\u00fcn en radikal duru\u015f, kusursuzluk vaatlerine kap\u0131lmamak; korku ya da umutla y\u00f6netilmeyi reddetmek ve her \u015feye ra\u011fmen insan kalmakta \u0131srar etmektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc insanl\u0131k, ancak insan olmay\u0131 hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131nda iyile\u015fir.<\/p>\n
\u0130nsan olmak ise yaln\u0131zca var olmak de\u011fil; vicdanla hareket etmek, payla\u015fmay\u0131 g\u00f6ze almak ve \u201cbana ait olan\u201d ile \u201chepimize ait olan\u201d aras\u0131ndaki \u00e7izgiyi yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnmektir. Tam da bu noktada mesele, kaynaklar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ya da yoklu\u011fu de\u011fil; onlar\u0131 nas\u0131l ve kimler i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131zd\u0131r.<\/p>\n
D\u00fcnya, insan kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u00fcrece hepimize yetecek kadar kayna\u011fa sahiptir.
\nVe d\u00fcnyada d\u00fczeni bozan \u015fey k\u0131tl\u0131k de\u011fil, payla\u015f\u0131lmayan bolluktur<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u0130nsan olmak, kusursuz olmak de\u011fil; kusurunun fark\u0131nda olmakt\u0131r. Bask\u0131yla iyile\u015ftirilen insan de\u011fil, yaln\u0131zca davran\u0131\u015ft\u0131r. Oysa insan kalmak, insan\u0131n kendi i\u00e7 yolculu\u011funda m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>","protected":false},"author":26,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[286],"tags":[],"class_list":{"0":"post-280648","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-yazarlar"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/280648","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/26"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=280648"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/280648\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":280650,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/280648\/revisions\/280650"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=280648"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=280648"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=280648"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}