{"id":285372,"date":"2026-04-25T06:16:59","date_gmt":"2026-04-25T06:16:59","guid":{"rendered":"https:\/\/halkweb.com.tr\/?p=285372"},"modified":"2026-04-25T06:16:59","modified_gmt":"2026-04-25T06:16:59","slug":"aci-ortaklik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/aci-ortaklik\/","title":{"rendered":"Ac\u0131 Ortakl\u0131k"},"content":{"rendered":"<p>Tehlikeyi \u00f6nceden bilmenin tarihinden bahsedelim.<br \/>\nBu konuyu a\u00e7\u0131p, verdigi ilham i\u00e7in Prof. Dr. \u00d6zlem Esen hocam\u0131za te\u015fekk\u00fcr ederek ba\u015flayal\u0131m.<\/p>\n<p>En tehlikeli meslek madencilik. Resmen mezara canl\u0131 canl\u0131 girip, canlar\u0131yla evlerine ekmek g\u00f6t\u00fcren madenciler ile kanarya, evet bildi\u011fimiz kanarya ku\u015flar\u0131n\u0131n tarihsel &#8220;ac\u0131 ortakl\u0131klar\u0131&#8221;.<\/p>\n<p>Madende biriken zehirli gaz karbonmonoksit madencilerin &#8220;mutlu \u00f6l\u00fcm&#8221; dedikleri bir \u00f6l\u00fcme sebep oluyor. Madenciler bu zehirli gazla tatl\u0131 bir uykuya dal\u0131yorlar ve ac\u0131 \u00e7ekmeden y\u00fczlerinde g\u00fcl\u00fcmseme ile son nefeslerini verdikleri i\u00e7in b\u00f6yle tan\u0131mlanm\u0131\u015f.<\/p>\n<p>Bu zehirli maden gaz\u0131n\u0131n insan akci\u011ferine soluyup, \u00f6lmelerini \u00f6nlemek i\u00e7in insan akci\u011ferine gitmeden daha erken saptamak i\u00e7in bir y\u00f6ntem aray\u0131\u015f\u0131 do\u011fmu\u015f ve bilim devreye girmi\u015f.\u0130\u015fte tam olarak bu noktada, insan v\u00fccudu, solunum sistemi ve gazlar\u0131n do\u011fas\u0131 hakk\u0131nda ara\u015ft\u0131rmalar yapan\u00a0John Scott Haldane, kanaryalar\u0131n solunum sistemlerinde, insan solunum sisteminden farkl\u0131 bir bulguyu tespit etti. K\u00fc\u00e7\u00fc\u00e7\u00fck bedeni olan ku\u015flar\u0131n insan fizyolojisinden daha \u00fcst\u00fcn yarat\u0131larak havada bulunan zararl\u0131 gaz molek\u00fcllerini insanlara g\u00f6re daha h\u0131zl\u0131 alg\u0131layabildi\u011fini farketti.<\/p>\n<p>Oksijen ve metan gaz\u0131na hassasiyetleri insana g\u00f6re \u00e7ok daha y\u00fcksek olan kanaryalar oksijen seviyesinin d\u00fc\u015fmesi ya da metan gaz\u0131n\u0131n art\u0131\u015f\u0131 durumunda\u00a0\u00f6tmeyi b\u0131rak\u0131rd\u0131. Bu durum zehirlenme veya ya\u015fanabilecek bir patlaman\u0131n habercisi olurken geride sadece \u00f6len bir kanarya kal\u0131rd\u0131.<br \/>\nMaden i\u015f\u00e7ileri k\u00f6m\u00fcr ocaklar\u0131na kanarya kafesleri ile inmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>Kanaryalar, k\u00f6m\u00fcr madenlerinde 1890&#8217;lardan 1986&#8217;ya kadar karbonmonoksit ve metan gibi zehirli gazlar\u0131 tespit etmek i\u00e7in erken uyar\u0131 sistemi olarak kullan\u0131ld\u0131. H\u0131zl\u0131 metabolizmalar\u0131 sayesinde, insanlardan \u00e7ok daha \u00f6nce gazdan etkilenip \u00f6tmeyi b\u0131rakarak veya bay\u0131larak madencileri \u00f6l\u00fcmc\u00fcl patlama ve yang\u0131nlardan korumu\u015flard\u0131r. Bu canl\u0131lar\u0131n kullan\u0131m\u0131, teknolojik cihazlar\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131yla yerini dijital detekt\u00f6rlere b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Anlat\u0131lan bir olay\u0131n kahraman\u0131ndan bahsedelim &#8220;K\u00fc\u00e7\u00fck Joe&#8221; ad\u0131nda madenci kanaryas\u0131nin \u00f6yk\u00fcs\u00fc; 3 Kas\u0131m 1875&#8217;te bir maden vardiyas\u0131nda \u00f6tmeyi b\u0131rakan bu sar\u0131 kanarya, gaz s\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131 haber vererek onlarca i\u015f\u00e7inin hayat\u0131n\u0131 kurtarm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00fc\u00e7\u00fck Joe bu olay s\u0131ras\u0131nda can vermi\u015ftir.<\/p>\n<p>Madenciler onu bir ara\u00e7 olarak de\u011fil, bir yolda\u015f olarak g\u00f6rm\u00fc\u015f ve ona ah\u015faptan k\u00fc\u00e7\u00fck bir tabut yapm\u0131\u015flard\u0131r. \u00dczerine &#8220;K\u00fc\u00e7\u00fck Joe an\u0131s\u0131na. 3 ya\u015f\u0131nda \u00f6ld\u00fc.&#8221; yazarak ona duyduklar\u0131 sayg\u0131y\u0131 \u00f6l\u00fcms\u00fczle\u015ftirmi\u015flerdir.<\/p>\n<p>Maden t\u00fcnellerinin derinliklerinde i\u015f\u00e7iler s\u00fcrekli kulaklar\u0131n\u0131 kafese kabart\u0131rlard\u0131. Kanaryan\u0131n \u015fark\u0131s\u0131n\u0131n kesilmesi, \u00f6l\u00fcm\u00fcn yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelirdi. Madenciler, ku\u015fun boynu b\u00fck\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde veya sustu\u011funda, bir arkada\u015flar\u0131n\u0131 kaybetmenin \u00fcz\u00fcnt\u00fcs\u00fcyle ama onun sayesinde hayatta kalman\u0131n verdi\u011fi aceleyle madeni tahliye ederlerdi.<\/p>\n<p>\u00c7ocuklar ve gen\u00e7ler bu toplumun kanaryalar\u0131d\u0131r, erken uyar\u0131 sistemleridir.<br \/>\nBir toplumun geli\u015fmi\u015flik d\u00fczeyini anlamak i\u00e7in o toplumdaki \u00e7ocuklara ve gen\u00e7lere bak\u0131n.<br \/>\n\u00c7ocuk su\u00e7lar\u0131 art\u0131yorsa, toplum zehirleniyor demektir. Ve madencilerin zehirli gazdan \u00f6l\u00fcrken ac\u0131 \u00e7ekmeden g\u00fclerek \u00f6lmeleri gibi bizde tatl\u0131 tatl\u0131 tatl\u0131 al\u0131\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n<p>Kimse bizim toplumlarda a\u00e7l\u0131ktan \u00f6lmez ama bir \u00e7ocuk a\u00e7 kal\u0131r yada g\u00f6z\u00fc bir\u015feyde kal\u0131rsa toplumda nolur biliyormusunuz. B\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e, hayvanlardaki gibi sadece a\u00e7l\u0131k giderme i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fcyle toplumda yerini al\u0131r. E\u011fer do\u011fru bir \u00f6\u011fretmen ve ebeveyne sahip de\u011filse toplumda ars\u0131z, h\u0131rs\u0131z ve su\u00e7lu olarak yerini al\u0131r.<\/p>\n<p>Sevgisizlikten de kimse \u00f6lmemi\u015ftir ama bir \u00e7ocuk sevgisiz b\u00fcy\u00fcrse &#8220;vicdans\u0131z&#8221; olur. Do\u011fruyu yanl\u0131\u015f\u0131 ay\u0131rt edemeyen ve &#8220;bizim zaman\u0131m\u0131zda gen\u00e7ler b\u00f6yle de\u011fildi&#8221; dedi\u011fimiz gen\u00e7ler toplumu olacak.<\/p>\n<p>E\u011fitimsizlikten kimse \u00f6lmemi\u015ftir ama e\u011fitim almayan bir \u00e7ocuk &#8220;d\u00fc\u015f\u00fcnemez,bilgi \u00fcretemez&#8221; ve ilk insanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 gibi bir toplum olur.<\/p>\n<p>G\u00f6be\u011fini sallayarak sosyal medyada fenomen olan bir gencimiz vard\u0131 ve takip\u00e7i say\u0131s\u0131n\u0131 duyunca inanamad\u0131m. G\u00f6be\u011fini sallamasini izleyen 17 Milyon takip\u00e7isi varm\u0131\u015f. Hemen Nobel \u00f6d\u00fcll\u00fc hocam\u0131z Aziz Sancar&#8217;\u0131n takip\u00e7i say\u0131s\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rd\u0131m ve 380 bin takip\u00e7isi ile deh\u015fete d\u00fc\u015ft\u00fcm.<\/p>\n<p>\u00c7ocuk su\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek ve gen\u00e7lerimizle g\u00fczel bir gelece\u011fimizin olmas\u0131n\u0131 istiyorsak onlara do\u011fru insanlardan &#8220;Rol model&#8221; leri yaratmal\u0131y\u0131z.<br \/>\nYoksa &#8220;ac\u0131 ortakl\u0131\u011f\u0131m\u0131z&#8221; hay\u0131rl\u0131 olsun.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c7ocuk su\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek ve gen\u00e7lerimizle g\u00fczel bir gelece\u011fimizin olmas\u0131n\u0131 istiyorsak onlara do\u011fru insanlardan &#8220;Rol model&#8221; leri yaratmal\u0131y\u0131z.<\/p>","protected":false},"author":59,"featured_media":285373,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[286],"tags":[289],"class_list":{"0":"post-285372","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-yazarlar","8":"tag-manset"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/285372","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/users\/59"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=285372"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/285372\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":285374,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/285372\/revisions\/285374"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/media\/285373"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=285372"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=285372"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=285372"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}