{"id":285290,"date":"2026-04-22T03:51:53","date_gmt":"2026-04-22T03:51:53","guid":{"rendered":"https:\/\/halkweb.com.tr\/?p=285290"},"modified":"2026-04-22T03:51:53","modified_gmt":"2026-04-22T03:51:53","slug":"insanda-siddet-egilimi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/insanda-siddet-egilimi\/","title":{"rendered":"\u0130nsanda \u015eiddet E\u011filimi"},"content":{"rendered":"

\u015eiddet Kavram\u0131<\/strong><\/p>\n

G\u00fcnl\u00fck hayat\u0131n her alan\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan ve yery\u00fcz\u00fcndeki t\u00fcm topluluklar\u0131n temel sorunlar\u0131ndan biri de \u015fiddet belas\u0131d\u0131r. T\u00fcm toplumlarda de\u011fi\u015fik \u015fekillerde ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na kar\u015f\u0131n, bu olgunun ayn\u0131 alg\u0131y\u0131 yaratmas\u0131n\u0131n sebebi, bireysel ve toplumsal anlamda zarar verici ve tahrip edici niteli\u011fidir.<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bireysel ve toplumsal sorunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda gelen \u015fiddeti, denetlemek ve bu d\u00f6ng\u00fcden kurtulmak i\u00e7in \u00f6ncelikle \u015fiddetin do\u011fru tan\u0131mlanmas\u0131 ve etki eden etkenlerin iyi tespit edilmesi \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r (\u00d6zg\u00fcr ve di\u011ferleri, 2011). \u015eiddet konusunda yap\u0131lan bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalarda farkl\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, y\u00f6ntem ve kuramlardan beslenen bir\u00e7ok farkl\u0131 tan\u0131m kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n

Krug ve di\u011f., 2002) \u015fiddeti yaralanma, \u00f6l\u00fcm, psikolojik zarar, yoksunluk veya geli\u015fimsel bozukluk ile sonu\u00e7lanan veya sonu\u00e7lanma ihtimali y\u00fcksek olan; ki\u015finin kendisine, ba\u015fkas\u0131na, bir gruba ya da toplulu\u011fa y\u00f6nelik olarak; tehdit, fiil olarak kas\u0131tl\u0131 zorlama ya da fiziksel g\u00fc\u00e7 kullan\u0131m\u0131 olarak tan\u0131mlamaktad\u0131r.<\/p>\n

\u015eiddet kavram\u0131, fiziksel g\u00fc\u00e7 veya bask\u0131 uygulayarak bir ki\u015finin ya da grubun fiziksel, ruhsal, cinsel ya da ekonomik y\u00f6nlerden zarar g\u00f6rmesine, korku ve sindirme sonucunda \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn k\u0131s\u0131tlanmas\u0131na yol a\u00e7an her t\u00fcrl\u00fc tutum ve davran\u0131\u015f olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r.<\/p>\n

\u015eiddet olgusu, insanl\u0131k tarihinde hep var olan ve toplumlar\u0131n devaml\u0131 olarak m\u00fccadele etti\u011fi olduk\u00e7a karma\u015f\u0131k bir fenomendir. \u015eiddet kavram\u0131n\u0131n tezah\u00fcr \u015fekilleri, boyutlar\u0131 ve k\u00f6kenleri \u015fiddetin \u00e7ok boyutlu do\u011fas\u0131n\u0131 ve zor tan\u0131mlanabilir olmas\u0131n\u0131n nedenlerini ortaya koymaktad\u0131r. \u015eiddet kavram\u0131, genellikle kaba kuvvetin k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 kullan\u0131lmas\u0131 ve bu kullan\u0131m sonucunda ki\u015fi veya topluma verilen zararlar \u015feklinde ifade edilmektedir (Ayan, 2007). Alan yaz\u0131nda \u015fiddetin tan\u0131m\u0131 ve s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131, de\u011fi\u015fik disiplinlerden ve kuramsal yakla\u015f\u0131mlardan beslenen farkl\u0131 tan\u0131mlamalarla karma\u015f\u0131kla\u015fmaktad\u0131r (Ayan, 2007).<\/p>\n

Erten ve Ardal\u0131\u2019ya (1996) g\u00f6re \u015fiddet; sald\u0131rganl\u0131k, h\u00e2kim olmak, yenmek ve y\u00f6netmek amac\u0131yla g\u00fc\u00e7l\u00fc, \u015fiddetli, etkili bir hareket, eylem, fiil ya da i\u015flem olabilece\u011fi gibi; bir i\u015fi bozma engelleme ve bo\u015fa \u00e7\u0131karmaya y\u00f6nelik d\u00fc\u015fmanca, yaralay\u0131c\u0131, h\u0131rpalay\u0131c\u0131 veya y\u0131kma ve yok etme amac\u0131 ta\u015f\u0131yan sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131n t\u00fcr\u00fc ve derecesi olan bir davran\u0131\u015ft\u0131r (Erten ve Ardal\u0131, 1996).<\/p>\n

Michaud (1991), taraflardan birinin ya da birka\u00e7\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkilerde do\u011frudan ya da dolayl\u0131, toplu ya da da\u011f\u0131n\u0131k olarak, kar\u015f\u0131 taraf\u0131n t\u00f6rel ya da bedensel b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne; mallar\u0131na; k\u00fclt\u00fcrel, sembolik ve simgesel de\u011ferlerine zarar verecek \u015fekilde davranmas\u0131d\u0131r (Akt. Karabo\u011fa, 2018).<\/p>\n

D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc (2002) taraf\u0131ndan \u015fiddet, \u201cfiziksel g\u00fcc\u00fcn ya da iktidar\u0131n kas\u0131tl\u0131 bir tehdit ya da ger\u00e7eklik \u015feklinde bir ba\u015fkas\u0131na uygulanmas\u0131 neticesinde maruz kalan bireyde yaralanma, \u00f6l\u00fcm ve ruhsal zarara yol a\u00e7mas\u0131 veya a\u00e7ma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bulunmas\u0131\u201d \u015feklinde tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Bu konuda \u00f6zellikle k\u00fclt\u00fcrlerin, \u015fiddet olarak hangi durumlar\u0131n yorumlanaca\u011f\u0131 konusu etkili olabilmektedir. Ergil\u2019in (2001) ifade etti\u011fi gibi, \u015fiddet say\u0131labilecek baz\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131n, sunu\u015fu ve toplum taraf\u0131ndan do\u011fal kabul g\u00f6rmesi s\u00f6z konusu olabilmekte ve me\u015fru say\u0131labilmektedir. Baz\u0131 toplumlarda \u015fiddetin bir ya\u015fam bi\u00e7imi olarak benimsenmesi bile s\u00f6z konusu olabilmekte ve sorun \u00e7\u00f6zmenin me\u015fru bir yolu olarak da onay g\u00f6rebilmektedir.<\/p>\n

Morrison ve di\u011ferleri (1994), \u015fiddet ba\u015fka ki\u015fileri baz\u0131 haklardan mahrum edecek \u015fekilde davranma bi\u00e7imidir. Bununla beraber, k\u00fclt\u00fcrden k\u00fclt\u00fcre ya da ayn\u0131 k\u00fclt\u00fcr i\u00e7erisinde, farkl\u0131 d\u00f6nemlerde \u015fiddet olgusunun tan\u0131m\u0131nda, amac\u0131nda ve y\u00f6neliminde farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6r\u00fclmektedir (Akt. Karabo\u011fa, 2018).<\/p>\n

Do\u011fan\u2019a (2002) g\u00f6re \u015fiddet, fiziksel zarara u\u011frama ve ki\u015finin \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc kapsayacak \u015fekilde ki\u015fiye ve ba\u015fkalar\u0131na d\u00f6n\u00fck fiziksel, s\u00f6zel, simgesel g\u00fc\u00e7 ve tehdit olarak tan\u0131mlan\u0131r. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc (2002) ise, \u015fiddeti kas\u0131tl\u0131 bi\u00e7imde; tehdit veya fiili olarak kendisine, ba\u015fka ki\u015fiye ya da toplulu\u011fa psikolojik zarar verme, yoksun etme, yaralama, engelleme ve \u00f6l\u00fcmle sonu\u00e7lanabilecek fiziksel g\u00fc\u00e7 kullanma \u015feklinde tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

K\u00fc\u00e7\u00fckturan ve Altun (2006), ki\u015finin bili\u015fsel, fiziksel ya da ruhsal sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na zarar veren ve onun ki\u015fisel geli\u015fimini olumsuz y\u00f6nde etkileyen davran\u0131\u015f ve tutumlarla kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131d\u0131r. \u00d6\u011f\u00fclm\u00fc\u015f (2007), birisini yaralama veya bir \u015feye zarar verme amac\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilen fiziksel g\u00fc\u00e7\u201d ya da \u201cg\u00fcc\u00fcn haks\u0131zca ve resmi olmayacak bi\u00e7imde kullan\u0131lmas\u0131 olarak tan\u0131mlamaktad\u0131r.<\/p>\n

Ku\u00e7uradi\u2019ye (2007) g\u00f6re, \u015fiddet, eylemde s\u0131n\u0131r tan\u0131mazl\u0131\u011f\u0131n en can al\u0131c\u0131 ve \u00e7arp\u0131c\u0131 yans\u0131mas\u0131d\u0131r. Fiziksel g\u00fc\u00fcn kullan\u0131m\u0131, kendini koruyamayacak veya bir ba\u015fkas\u0131 taraf\u0131ndan korunamayacak durumda olan birinin fiziksel varl\u0131\u011f\u0131na tepki \u015feklinde ya da kasti bi\u00e7imde zarar veren veya bir insan\u0131 yok etmeye y\u00f6nelik eylemlerdir.<\/p>\n

Haskan (2009) \u015fiddeti, bir ki\u015finin bilerek ba\u015fka bir ki\u015fiye fiziksel veya psikolojik zarar verme amac\u0131 ta\u015f\u0131yan davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fc \u015feklinde tan\u0131mlamaktad\u0131r. Evren ve di\u011ferlerine (2011) g\u00f6re, ki\u015filerin \u015fiddete maruz kalmalar\u0131, ruhsal ve fiziksel sa\u011fl\u0131klar\u0131nda bir\u00e7ok olumsuz etkilere yol a\u00e7maktad\u0131r. Aile ve toplum hayat\u0131nda \u015fiddete ve haks\u0131zl\u0131\u011fa u\u011framak ki\u015filerde sald\u0131rgan davran\u0131\u015flar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na, depresyona, madde kullan\u0131m\u0131na, intihara, g\u00fcven kayb\u0131na ve kendi sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 k\u00f6t\u00fc alg\u0131lamaya yol a\u00e7maktad\u0131r.<\/p>\n

\u015eiddet tan\u0131mlamalar\u0131nda g\u00f6r\u00fclen ortak \u00f6zellikler; fiziksel g\u00fc\u00e7 veya kaba kuvvetin k\u00f6t\u00fc ama\u00e7la kullan\u0131lmas\u0131 ve maruz kalanlar\u0131n zarara u\u011frat\u0131lmas\u0131 \u015feklinde de\u011ferlendirilmektedir. \u0130nsanl\u0131k tarihi kadar eskiye dayanan \u015fiddet olgusu, ayn\u0131 zamanda modern d\u00fcnyan\u0131n da \u00fcstesinden gelmekte ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde ba\u015far\u0131s\u0131z oldu\u011fu bireysel ve toplumsal bir ger\u00e7ekliktir.<\/p>\n

Yukar\u0131daki verilen tan\u0131mlar\u0131 \u00f6zetlemek gerekirse \u015fiddet, ilk insanlardan modern \u00e7a\u011fa uzanan s\u00fcre\u00e7te \u00e7e\u015fitli sorunlar\u0131n, anla\u015fmazl\u0131k ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n bir \u00fcr\u00fcn\u00fc veya sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131kan toplumsal bir ger\u00e7eklik diye ifade edilmektedir. \u015eiddet, bir ba\u015fka ki\u015finin hakk\u0131n\u0131 fiziksel anlamda ihlal etme, bili\u015fsel y\u00f6nden, sa\u011fl\u0131ksal olarak veya sosyal geli\u015fimine zarar verme, ma\u011fdur etme ve varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehdit etmedir. Ayr\u0131ca psikolojik, toplumsal, duygusal, fiziksel veya daha ba\u015fka bir\u00e7ok alanda ki\u015finin varl\u0131\u011f\u0131na ve b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne y\u00f6neltilen her \u00e7e\u015fit bilin\u00e7li zarar verme \u015fiddet olarak da tan\u0131mlanabilir (Karabo\u011fa, 2018).<\/p>\n

\u015eiddet Bi\u00e7imleri <\/strong><\/p>\n

Alan yaz\u0131nda yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalarda, \u015fiddet \u00e7e\u015fitleri konusunda farkl\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n

D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc (2004) yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 raporda, eylemin ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi ki\u015filer bak\u0131m\u0131ndan \u015fiddet bi\u00e7imlerini bireyin kendisine y\u00f6nelik, ki\u015fileraras\u0131 ve kolektif \u015fiddet olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 farkl\u0131 alanda s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Buna g\u00f6re;<\/p>\n

a. Bireyin Kendisine Y\u00f6nelik \u015eiddet;<\/em><\/strong> bireyin kendine zarar vermesi ve intihar etme davran\u0131\u015f\u0131 \u015feklinde ikiye ayr\u0131lmaktad\u0131r. Bireyin kendini ihmal etmesi, kendine zarar vermesi yaralama ve kesme gibi davran\u0131\u015flar\u0131 i\u00e7ermektedir. Son y\u0131llarda intiharlar, alkol ve uyu\u015fturucu ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 s\u0131kl\u0131kla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan sorunlar haline gelmi\u015ftir. \u0130ntihara ili\u015fkin d\u00fc\u015f\u00fcnceler, intihar giri\u015fimleri, ki\u015finin kendini yaralamas\u0131 ve kesmesi gibi davran\u0131\u015flar\u0131 i\u00e7ermektedir. \u00dclkemizde T\u00dc\u0130K\u2019in (2013) y\u0131l\u0131 verilerine g\u00f6re her y\u0131l ergen erkeklerin y\u00fcz binde 7,5\u2019i intihara ba\u015fvurarak hayat\u0131n\u0131 kaybetmektedir. Ergen k\u0131zlara oranla gen\u00e7 erkeklerde kendine zarar verme oran\u0131 daha fazla g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n

b. Ki\u015fileraras\u0131 \u015eiddet;<\/em><\/strong> psikolojik, bedensel ve cinsel olabilir. Ki\u015fileraras\u0131 \u015fiddet iki alt ba\u015fl\u0131kta ele al\u0131nmaktad\u0131r. \u0130lk alt ba\u015fl\u0131kta aile ve yak\u0131n ki\u015filerle, ikinci alt ba\u015fl\u0131k ise genellikle ev ortam\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen aile bireyleri aras\u0131nda ya\u015fanan \u015fiddettir: \u00c7ocuk istismar\u0131, ya\u015fl\u0131 bireylere ve e\u015fe uygulanan \u015fiddet bu t\u00fcr \u015fiddet say\u0131lmaktad\u0131r. \u00c7o\u011funlukla aile \u00fcyelerini kapsayan ve \u00e7o\u011funlu\u011fu ev i\u00e7erisinde ger\u00e7ekle\u015fen \u015fiddettir.<\/p>\n

\u0130kinci alt ba\u015fl\u0131kta ise g\u00fcn\u00fcm\u00fcz toplumlar\u0131nda tan\u0131d\u0131klardan veya yabanc\u0131lardan g\u00f6r\u00fclen \u015fiddettir. Bu \u015fiddet bi\u00e7imi, herkese kar\u015f\u0131 olabilece\u011fi gibi daha ziyade sokakta, e\u011fitim kurumlar\u0131nda, kahvelerde, ceza infaz kurumlar\u0131nda veya huzurevlerinde g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n

c. Kolektif \u015eiddet<\/em><\/strong>; ekonomik, politik ve toplumsal olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 \u00e7e\u015fittir. Bu \u015fiddet, b\u00fcy\u00fck gruplar veya \u00fclkelerin \u015fiddete y\u00f6nelimlerini yans\u0131tmaktad\u0131r. Politik \u015fiddet, daha ziyade sava\u015f ko\u015fullar\u0131ndaki \u015fiddet i\u00e7eren ve anla\u015fmazl\u0131klardan kaynaklanan \u015fiddeti kapsamaktad\u0131r. Ekonomik \u015fiddet, ad\u0131ndan da anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere ekonomik faaliyetlere ve ekonomik de\u011fer ta\u015f\u0131yan mallara zarar verecek sald\u0131r\u0131lar\u0131 kapsamaktad\u0131r (DS\u00d6, 2004).<\/p>\n

Daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir s\u0131n\u0131fland\u0131rma yapan \u00d6zt\u00fcrk\u2019e (2007) g\u00f6re \u015fiddet; kendine d\u00f6n\u00fck, ki\u015fileraras\u0131, medya \u015fiddeti, organize ve di\u011fer \u015fiddet bi\u00e7imleri olarak be\u015f alt grupta ele al\u0131nabilir. Bunlar\u0131 k\u0131saca a\u00e7\u0131klamak gerekirse:<\/p>\n

a. Kendine y\u00f6nelik \u015fiddet<\/em><\/strong> derken bedene zarar verme ve \u00f6zk\u0131y\u0131m kast edilmektedir.<\/p>\n

b. Ki\u015fileraras\u0131 \u015fiddet<\/em><\/strong> denilince kad\u0131n, \u00e7ocuk, ya\u015fl\u0131lara y\u00f6nelik olanla aile i\u00e7i \u015fiddet ifade edilmektedir.<\/p>\n

c. Organize \u015fiddet<\/em><\/strong> ifadesi kolektif, siyasal ve uluslar aras\u0131 \u015fiddeti tan\u0131mlamaktad\u0131r.<\/p>\n

d. Medya \u015fiddeti<\/em><\/strong> derken, yaz\u0131l\u0131 ve g\u00f6rsel bas\u0131nda medyada yay\u0131lan g\u00f6r\u00fcnt\u00fc, ses ve yaz\u0131 t\u00fcr\u00fcnde \u015fiddetten bahsedilmektedir.<\/p>\n

e. Di\u011fer \u015fiddet bi\u00e7imleri<\/em><\/strong>nin kapsam\u0131, pornografi, sporda ve sokakta ya\u015fanan, az\u0131nl\u0131klara y\u00f6nelik \u015fiddet yan\u0131nda kan davas\u0131 gibi \u015fiddet bi\u00e7imlerini kapsamaktad\u0131r (Karabo\u011fa, 2018).<\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rmalarda \u015fiddet bi\u00e7imlerinin g\u00f6r\u00fclmesinde \u00e7ocukluk d\u00f6nemi istismar\u0131, ebeveyn kayb\u0131, ilgisiz bir \u00e7ocukluk d\u00f6nemi, par\u00e7alanm\u0131\u015f aile ya\u015fant\u0131s\u0131na sahip olmak, s\u0131k ortam de\u011fi\u015ftirmek, zorlu ya\u015fam olaylar\u0131, ge\u00e7mi\u015f ya\u015fam \u00f6yk\u00fcs\u00fcnde intihar giri\u015fimi, intihara e\u011filimli olmak, gen\u00e7 ya\u015f, aile i\u00e7i \u015fiddet, sosyal g\u00fcvencesinin olmamas\u0131, ekonomik kazanc\u0131n yetersizli\u011fi, alkol ve uyu\u015fturucu kullan\u0131m\u0131 ile erkek cinsiyet, (Y\u00f6yen G\u00fcneri, 2012), i\u015flevsel beyin bozukluklar\u0131 (Laasko ve di\u011f., 2001; Pridmore ve di\u011f., 2005; Weber ve di\u011f., 2008), ebeveynin uyu\u015fturucu kullan\u0131m\u0131 (Brook ve di\u011f., 2007), psikiyatrik rahats\u0131zl\u0131klar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 (Colasanti ve di\u011f., 2008), alkol ve uyu\u015fturucu ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 (Altuner ve di\u011f., 2009; Marshall ve di\u011f., 2008; Montalvo ve di\u011f., 2012) ve ki\u015filik bozukluklar\u0131 (Raine ve di\u011f., 2003; Rosse ve di\u011f, 1993) \u015fiddet i\u00e7in risk fakt\u00f6rleri olarak kabul edilmi\u015ftir (G\u00fcneri Y\u00f6nen, 2017).<\/p>\n

\u015eiddet E\u011filimi<\/strong><\/p>\n

\u015eiddet e\u011filimi kavram\u0131, bireyin \u015fiddete ili\u015fkin duygu, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131n\u0131 ifade etmektedir. Bu kavram bireyin sadece \u015fiddet davran\u0131\u015flar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 olmay\u0131p; herhangi bir durumda kolayl\u0131kla \u015fiddete y\u00f6nelmek \u015feklinde olu\u015fabilece\u011fi gibi, \u015fiddete ba\u015fvurman\u0131n do\u011fru oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi de kapsamaktad\u0131r (Haskan, 2009). \u015eiddet e\u011filimi; zihinsel anlamda \u015fiddete haz\u0131r olan bireyin \u015fiddete y\u00fckledi\u011fi olumlu d\u00fc\u015f\u00fcncelerden kaynaklan\u0131yor olabilir. Bu e\u011filimin olu\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek konusunda \u00f6nlemler almak t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131n ortak sorunudur.<\/p>\n

\u015eiddet e\u011filimi kavram\u0131, ba\u015fkalar\u0131na fiziksel zarar verme e\u011filimini temsil ederken, \u015fiddete maruz kalma ya da \u015fahit olmayla alakal\u0131d\u0131r (Anderson & Bushman, 2018). Aile i\u00e7inde \u015fiddetin sorun \u00e7\u00f6zme arac\u0131 olarak \u00f6\u011frenilmesi, ki\u015filerin \u015fiddet uygulama e\u011filimini g\u00fc\u00e7lendirebilmektedir. Aile i\u00e7i \u015fiddete tan\u0131kl\u0131k eden \u00e7ocuklar, topluma uyum sa\u011flama ya da sapma davran\u0131\u015flar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan daha \u00e7ok sorun ya\u015fayabilirler (Krug ve di\u011f., 2002).<\/p>\n

\u015eiddet e\u011filiminin \u00e7evresel ve kal\u0131tsal sebepleri vard\u0131r. Ki\u015finin beyindeki kimyasal dengesizlikler, kendini denetleme yetene\u011fini zay\u0131flatabilir. Ayr\u0131ca aile, sosyal \u00e7evre ve medya gibi fakt\u00f6rler de ki\u015finin \u015fiddet e\u011filimini etkileyebilir. Medyada s\u0131k\u00e7a g\u00f6sterilen \u015fiddet i\u00e7erikleri, \u015fiddete e\u011filimli ki\u015filer i\u00e7in \u015fiddet y\u00f6ntemlerini tetikleme a\u00e7\u0131s\u0131ndan kolayca eri\u015filebilir kaynaklar olabilir (Kitzmann ve di\u011f., 2003).<\/p>\n

\u015eiddet E\u011filimini Olu\u015fturan Risk Fakt\u00f6rleri <\/strong><\/p>\n

Alan yaz\u0131nda \u015fiddet e\u011filimine yol a\u00e7an sebeplere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, pek \u00e7ok sebebin \u015fiddet e\u011filimine yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131, farkl\u0131 psikoloji yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131n \u015fiddet e\u011filimini farkl\u0131 y\u00f6nleriyle ele ald\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. \u015eiddet e\u011filimine sebep olan etkenleri tan\u0131mlamak, \u015fiddet e\u011filiminin anla\u015f\u0131lmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. \u00c7ocu\u011fun \u015fiddete y\u00f6nelmesinde, i\u00e7inde b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc fiziksel ve psiko-sosyal ortamlar\u0131n etkisi b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. \u00c7at\u0131\u015fma \u00e7\u00f6zme konusunda farkl\u0131 rol modeli olmayan bir\u00e7ok gen\u00e7; temel ki\u015fisel ve toplumsal ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lama, stat\u00fc kazanma ve sayg\u0131 g\u00f6rmenin en etkili ve tek \u00e7\u00f6z\u00fcm y\u00f6ntemi olarak \u015fiddeti g\u00f6rmektedir. Bunun yan\u0131nda, d\u0131\u015fsal ve i\u00e7sel denetimi sa\u011flayan ahlaksal normlardan da yoksun yeti\u015fen bireyler kolay bir \u015fekilde \u015fiddet davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 hayata ge\u00e7irebilmektedir (MEB, 2006).<\/p>\n

Haskan (2009), risk fakt\u00f6rlerini ki\u015fisel, geli\u015fimsel, ailesel, toplumsal ve \u00e7evresel fakt\u00f6rler yan\u0131nda medya ve okul ortam\u0131 olmak \u00fczere alt\u0131 farkl\u0131 kategoride ele almaktad\u0131r.<\/p>\n

a. Ki\u015fisel fakt\u00f6rler <\/strong><\/p>\n

\u015eiddet davran\u0131\u015f\u0131 y\u00f6n\u00fc, \u015fiddeti veya t\u00fcr\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan ki\u015fiden ki\u015fiye, \u00e7e\u015fitlilik g\u00f6stermektedir. Ayn\u0131 ko\u015fullar alt\u0131ndayken bir bireyin \u015fiddete ba\u015fvururken \u00f6tekinin ba\u015fvurmamas\u0131 \u015fiddet e\u011filiminde ki\u015fisel niteliklerin \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmektedir (Haskan, 2009).<\/p>\n

\u015eiddet e\u011filiminin giderek artmas\u0131nda ve \u00e7ok erken d\u00f6nemde ki\u015filerin \u015fiddet davran\u0131\u015flar\u0131na e\u011filim g\u00f6stermelerinde etkili olan ve en \u00e7ok g\u00f6zlemlenen ki\u015fisel risk fakt\u00f6rleri \u015f\u00f6yle s\u0131ralanmaktad\u0131r: Sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131, sald\u0131rganl\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131 ki\u015filik bozukluklar\u0131; depresyon, \u00f6fke, kayg\u0131 gibi psikolojik rahats\u0131zl\u0131klar; erken bir d\u00f6nemde a\u015f\u0131r\u0131 alkol ve uyu\u015fturucu t\u00fcketimi; anti-sosyal davran\u0131\u015f e\u011filimi; hiperaktivite ve dikkat eksikli\u011fi; do\u011fum \u00f6ncesi, s\u0131ras\u0131 ve sonras\u0131 olu\u015fan komplikasyonlara ba\u011fl\u0131 sorunlar (Debarbieux, 2009).<\/p>\n

\u015eiddete e\u011filim g\u00f6sterme konusunda ki\u015fisel risk fakt\u00f6rleri aras\u0131nda, sosyal a\u00e7\u0131dan yaln\u0131zl\u0131k, zorba bir akran grubuna kat\u0131lmak, akademik ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k ve reddedilmekten s\u00f6z edilmektedir (Debarbieux, 2009). Ergenlik \u00e7a\u011f\u0131 olumsuz duygularla ba\u015f etme ve d\u00fcrt\u00fc kontrol\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan zor bir zaman dilimidir. Ergenlerde \u015fiddet e\u011filimine sebep olan birtak\u0131m ki\u015fisel farkl\u0131l\u0131klar vard\u0131r. Okul etkinliklerine kat\u0131l\u0131m\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131, ge\u00e7mi\u015finde \u015fiddeti deneyimlemi\u015f olmak, yaln\u0131z ya da d\u0131\u015flanm\u0131\u015f olmak, engellenmeye tolerans\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131, problem \u00e7\u00f6zme ve ileti\u015fim becerilerinin d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, d\u00fcrt\u00fc kontrol\u00fcn\u00fcn zay\u0131f, alkol veya madde kullanma durumlar\u0131 bireylerin \u015fiddete daha fazla e\u011filimli olmalar\u0131na sebep te\u015fkil etmektedir (Haskan, 2009).<\/p>\n

b.Geli\u015fimsel fakt\u00f6rler <\/strong><\/p>\n

\u015eiddet e\u011filiminin giderek artmas\u0131nda biyolojik ve psiko-sosyal etkenlere ba\u011fl\u0131 olarak ki\u015finin geli\u015fimsel nitelikleri \u00f6nemli bir yer tutmaktad\u0131r. Ergenlik d\u00f6nemde ki\u015fi i\u00e7inde bulundu\u011fu d\u00f6nemden kaynakl\u0131 olarak; i\u00e7sel huzursuzluk, \u015fiddet e\u011filimi, yaln\u0131zl\u0131k, umutsuzluk ya\u015famakta ve bunun sonucunda kendi i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131nda ve \u00e7evresiyle bir \u00e7at\u0131\u015fma halinde olmaktad\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7te ergenin \u00e7evresinden g\u00f6rebilece\u011fi destek \u00e7ok \u00f6nemlidir.<\/p>\n

Ergenlerde g\u00f6zlemlenen geli\u015fimsel nitelikler; duygusal karars\u0131zl\u0131k, kimlik ve benlik geli\u015fiminde olu\u015fan sorunlar, bir fikre ba\u011flanma ihtiyac\u0131, zay\u0131f d\u00fcrt\u00fc kontrol\u00fc, kimlik bunal\u0131m\u0131, kendini n\u00fcfuzlu ve g\u00fc\u00e7l\u00fc hissetme iste\u011fi, \u00f6zg\u00fcveni artt\u0131rma ihtiyac\u0131, duygu d\u00fczenlemede zorluklar ve deneyimsizlik \u015feklinde ifade edilmektedir. Ergenlikte ortaya \u00e7\u0131kan bu tarz sorunlar normal olarak kabul edilmeseler bile, bu geli\u015fimsel nitelikler \u015fiddet davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 uygulayan ya da \u015fiddet kurban\u0131 olma hususunda \u00f6nemli etki yapmaktad\u0131r (\u00c7etin 2004; \u00c7uhadaro\u011flu, 2006).<\/p>\n

\u00c7ocukluk ile yeti\u015fkinlik d\u00f6nemleri aras\u0131nda ergenlerin, kendilerini \u00f6zg\u00fcn bir birey olarak kan\u0131tlama e\u011filimlerinin yo\u011funlukla ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 bu s\u00fcre\u00e7, ayn\u0131 zamanda \u015fiddet e\u011filimini de kapsamaktad\u0131r. \u00d6zellikle kolayl\u0131kla su\u00e7 olarak g\u00f6r\u00fclen davran\u0131\u015flar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmelerinin sebebi de biyolojik ve psikolojik k\u00f6kenli etkenlerden kaynaklanan de\u011fi\u015fimin etkileri olarak de\u011ferlendirilmektedir. Ergenlik d\u00f6nemi \u00e7evreyi tahrip, tecav\u00fcz, cinayet h\u0131rs\u0131zl\u0131k ve kavga gibi su\u00e7lar\u0131n yo\u011fun bi\u00e7imde ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemdir. Bu d\u00f6nemde \u015fiddet e\u011filimi daha ziyade erkekler aras\u0131nda g\u00f6r\u00fclse de, son y\u0131llarda k\u0131zlar aras\u0131nda da bir yo\u011funluk ya\u015fanmaktad\u0131r (G\u00fcrsoy, 2009).<\/p>\n

c.Ailesel fakt\u00f6rler <\/strong><\/p>\n

D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019n\u00fcn verilerine g\u00f6re ergenlik d\u00f6neminde g\u00f6r\u00fclen \u015fiddet, erken \u00e7ocukluk d\u00f6nemindeki ebeveyn sorunlar\u0131, ebeveyn ile \u00e7ocuk aras\u0131ndaki ba\u011flanman\u0131n zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131, ailede \u00e7ocuk say\u0131s\u0131n\u0131n fazla olmas\u0131, aile \u00fcyelerinin birbirlerine ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n zay\u0131flamas\u0131 ve erken ya\u015fta anne olunmas\u0131yla g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde ili\u015fkilidir. Bu etkenlerin bir\u00e7o\u011fu sosyal destek yetersizli\u011fi halinde ki\u015finin sosyal ve duygusal geli\u015fimi yan\u0131nda davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 da olumsuz y\u00f6nde etkileyebilmektedir (Krug ve di\u011f., 2002).<\/p>\n

\u015eiddet davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirmesine etki eden ailesel fakt\u00f6rler k\u0131saca \u015funlard\u0131r:<\/p>\n

1. \u00c7ocuk ve ebeveyn veya birincil bak\u0131m veren aras\u0131nda s\u0131cak bir ili\u015fkinin olmamas\u0131,<\/p>\n

2. Ebeveyne ili\u015fkin cinayet veya alkol ve uyu\u015fturucu madde kullan\u0131m\u0131 t\u00fcr\u00fc problem davran\u0131\u015flar veya ebeveynin \u00e7ocuk yeti\u015ftirmede g\u00f6sterdi\u011fi disiplin ve denetim tutumlar\u0131,<\/p>\n

3. \u0130leti\u015fim, uyum ve aile bireylerinin \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 veya \u015fiddet i\u00e7eren yetersiz aile ili\u015fkileri (K\u0131zmaz, 2006).<\/p>\n

\u015eiddet e\u011filiminin g\u00f6r\u00fclmesinde; ailenin yap\u0131s\u0131 ve \u00f6zellikleri belirleyici bir yer tutmaktad\u0131r. \u015eiddet davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n temel kaynaklar\u0131ndan biri aile \u00e7evresidir. Aile i\u00e7inde \u015fiddete maruz kalan veya ya\u015fanan \u015fiddete tan\u0131k olan, sosyo-ekonomik y\u00f6nden alt d\u00fczeyde ya\u015fayan ve bo\u015fanm\u0131\u015f olan ailelerden gelen ki\u015filerin ruhsal ve sosyal yoksunluklar gibi sebeplerle daha sald\u0131rgan tutum sergiledikleri yayg\u0131n olarak g\u00f6r\u00fclmektedir (Co\u015fkun ve Bebi\u015f 2014).<\/p>\n

Alan yaz\u0131na g\u00f6re, sosyo-ekonomik d\u00fczeyi d\u00fc\u015f\u00fck olan ailelerde aile i\u00e7i \u015fiddet daha yayg\u0131n ya\u015fanmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca alt sosyo-ekonomik d\u00fczeyden gelen ailelerde ekonomik s\u0131k\u0131nt\u0131yla birlikte hane halk\u0131n\u0131n kalabal\u0131k ve \u00e7ocuk say\u0131s\u0131n\u0131n fazla olmas\u0131 \u015fiddet uygulamalar\u0131n\u0131 ciddi olarak artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 tespit edilmi\u015ftir (Baykal 2008).<\/p>\n

d.Toplumsal ve \u00c7evresel Etkenler <\/strong><\/p>\n

Toplumsal ve \u00e7evresel anlamda maddeye ve \u015fiddet ara\u00e7lar\u0131na ula\u015f\u0131m\u0131n kolay olmas\u0131, sosyal d\u00fczensizlik, e\u011fitim kalitesindeki yetersizlik ve toplumdaki \u015fiddet konusundaki duyars\u0131zl\u0131k \u00f6nemli bir etken olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. D\u00fc\u015f\u00fck sosyo-ekonomik d\u00fczeye sahip olan ki\u015filer, ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 giderirken \u015fiddeti arac\u0131 olarak kullanmaktad\u0131rlar. Cinayet, gasp, darp, soygun, h\u0131rs\u0131zl\u0131k ve yaralama gibi ki\u015fisel ve ki\u015fiyi hedefe alan \u015fiddet davran\u0131\u015flar\u0131 daha \u00e7ok toplumsal ve \u00e7evresel etkenler \u015feklinde g\u00f6r\u00fclmektedir (Gen\u00e7o\u011flu ve di\u011f., 2014; Yakut, 2012).<\/p>\n

\u015eiddetin engellenememesinde bir ba\u015fka \u00f6nemli etken de, \u015fiddet kullanarak para kazananlar\u0131n \u015fiddeti desteklemesidir. Bunun yan\u0131nda bilgisayar oyunlar\u0131 \u00fcreticileri, silah sekt\u00f6r\u00fc, bas\u0131n yay\u0131n haber \u00fcreticileri, reyting merakl\u0131lar\u0131, oyuncak \u00fcreticileri ve korunma-g\u00fcvenlik ara\u00e7lar\u0131 \u00fcreticileri gibi sekt\u00f6rler \u015fiddet arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla b\u00fcy\u00fck miktarda maddi kaynaklara eri\u015fmektedir (Debarbieux, 2009).<\/p>\n

Toplumda d\u00fc\u015f\u00fck sosyal stat\u00fcde ya\u015fayan kesimlerde gelir e\u015fitsizli\u011fi artt\u0131k\u00e7a gen\u00e7ler aras\u0131nda \u015fiddet ve \u015fiddet e\u011filimi art\u0131\u015f g\u00f6stermektedir. Gen\u00e7ler aras\u0131nda \u00e7etele\u015fme ve madde kullan\u0131m\u0131 \u015fiddeti artt\u0131ran riskli davran\u0131\u015flardand\u0131r. Toplumdaki demografik yap\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesi, gen\u00e7 n\u00fcfusun artmas\u0131, i\u015f istihdam ve e\u011fitim imkanlar\u0131n\u0131n istenilen d\u00fczeye \u00e7\u0131kmamas\u0131, g\u00f6\u00e7ler sebepiyle olu\u015fan \u00e7arp\u0131k kentle\u015fme gibi bir\u00e7ok fakt\u00f6r toplumdaki gen\u00e7leri olumsuz y\u00f6nde etkilemektedir. Gen\u00e7lerin hayata ve topluma bak\u0131\u015f\u0131 de\u011fi\u015fmekte ve \u015fiddet davran\u0131\u015flar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r (\u00d6zcebe, 2006).<\/p>\n

Okul Ortam\u0131 ile \u015eiddet \u0130li\u015fkisi<\/strong><\/p>\n

Yavuzer\u2019e (2000) g\u00f6re, okul denilen kurum bir yandan e\u011fitim arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ki\u015fiyi kendisi i\u00e7in yeterli ve faydal\u0131 k\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, di\u011fer yandan onu, b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011fa ve i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 topluma faydal\u0131, toplumsal bilin\u00e7 sahibi olmu\u015f biri olmas\u0131 do\u011frultusunda e\u011fitmeyi benimsemektedir. Okul buna benzer temel fonksiyonlar\u0131n\u0131 ya\u015fam d\u00f6ng\u00fcs\u00fc i\u00e7erisinde, aileyle birlikte ve kontroll\u00fc olarak yerine getirmektedir. Okulun bu temel ama\u00e7lardaki s\u00fcrece dayal\u0131 ya\u015fam d\u00f6ng\u00fcs\u00fcnde \u00e7ocu\u011fun aile i\u00e7inde kazanm\u0131\u015f oldu\u011fu davran\u0131\u015flara yeni baz\u0131 davran\u0131\u015flar eklemeyi ama\u00e7 edindi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Fakat \u00e7ocuklar\u0131n bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde toplum taraf\u0131ndan istenmeyen baz\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131 da edindi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu istenmeyen davran\u0131\u015flar\u0131n bir k\u0131sm\u0131, \u201cokullarda \u015fiddet\u201d bi\u00e7iminde kavramla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Sosyalle\u015fmeyi sa\u011flamada aile kadar etkili olan okullar\u0131n \u015fiddetin \u00f6nlenmesi ve azalt\u0131lmas\u0131 konusunda etkili bir kurum oldu\u011fu unutulmamal\u0131d\u0131r. Bu a\u00e7\u0131dan okulda \u015fiddetin \u00f6nlenmesi ve azalt\u0131lmas\u0131 amac\u0131yla yap\u0131lacak olan \u00e7al\u0131\u015fmalar g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ve gelecekte sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir toplum olmam\u0131z a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n

Farkl\u0131 bir yakla\u015f\u0131ma g\u00f6re de, okulda olu\u015fan risk fakt\u00f6rleri; a\u00e7\u0131k ve net olmayan a\u011f\u0131r disiplin kurallar\u0131, e\u015fit olmayan kaynaklar, g\u00fcvenli okul anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n yerle\u015ftirilmemesi, \u00f6\u011frencilere tan\u0131nan s\u0131n\u0131rl\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler, cezaya dayal\u0131 kontrollerin s\u0131kl\u0131\u011f\u0131, y\u00f6netim anlay\u0131\u015f\u0131nda \u00f6\u011frencilerin ve ailelerin kat\u0131l\u0131m eksikli\u011fi \u015feklinde tan\u0131mlanmaktad\u0131r: (Yavuzer ve di\u011f., 2009).<\/p>\n

\u00d6\u011frencilerin okulda su\u00e7 i\u015fleme e\u011filimi g\u00f6stermeleri \u00f6zellikle okul iklimi konusundaki alg\u0131lar\u0131yla yak\u0131ndan alakal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin; \u015fiddet sebebiyle okula gelmeye korkmak, istememek bile, okul iklimi alg\u0131s\u0131yla dolayl\u0131 olarak alakal\u0131d\u0131r. \u00c7ok say\u0131da ara\u015ft\u0131rmac\u0131 taraf\u0131ndan okulda \u015fiddeti \u00f6nlemek ya da azaltmak i\u00e7in yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalarda, olumlu bir okul iklimi yaratman\u0131n \u00f6nemli etkisine vurgu yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Okulun y\u00f6netimi ve i\u015fleyi\u015fiyle ilgili olan okul iklimi, \u00f6\u011frencilerin okul ortam\u0131ndaki her t\u00fcrl\u00fc davran\u0131\u015flar\u0131 \u00fczerine do\u011frudan etkili g\u00f6r\u00fclmektedir. Okul ortam\u0131n\u0131n fiziksel \u00f6zellikleri, davran\u0131\u015flarla ilgili olan okul politikalar\u0131 ve bu politikalar\u0131n uygulanma bi\u00e7imi, olumsuz davran\u0131\u015flar kar\u015f\u0131s\u0131nda sergilenen genel ho\u015fg\u00f6r\u00fc d\u00fczeyi gibi etkenler okuldaki \u015fiddeti \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde etkilemektedir (Parlad\u0131r, 2009).<\/p>\n

Medya ve \u015eiddet \u0130li\u015fkisi<\/strong><\/p>\n

Medyan\u0131n ve \u00f6zellikle de televizyonun \u015fiddete ara\u00e7 olmas\u0131 konusu tart\u0131\u015fmal\u0131 olmakla beraber, \u015fiddeti te\u015fvik edici ve destekleyici etkisi inkar edilemez. Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar medyan\u0131n \u015fiddet a\u00e7\u0131s\u0131ndan ge\u00e7ici bir etkiye sahip oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. \u0130nsanlar\u0131n her g\u00fcn kanl\u0131 sahneler, silahl\u0131, kavgal\u0131, d\u00f6v\u00fc\u015fl\u00fc temalar izlemeleri \u015fiddeti peki\u015ftirici ve etkileyici rol oynamaktad\u0131r (Tezcan, 1996).<\/p>\n

Medyada g\u00f6sterilen \u015fiddet i\u00e7erikli reklam, film ve benzeri \u015fiddet i\u00e7erikli programlardaki g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler geli\u015fme \u00e7a\u011f\u0131ndaki ki\u015filer \u00fczerinde hem olumsuz hem de kal\u0131c\u0131 bir tak\u0131m zararlar b\u0131rakmaktad\u0131r (G\u00fcrsoy, 2009). Medya, problem \u00e7\u00f6zme y\u00f6ntemi olarak \u015fiddeti \u00f6\u011frenme, kendine model alma ve \u015fiddet davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n olumsuzluklar\u0131na kar\u015f\u0131 duyars\u0131zla\u015fma bi\u00e7iminde gen\u00e7leri olumsuz olarak etkilemektedir. Medyada her t\u00fcrl\u00fc \u015fiddetin ve en ince ayr\u0131nt\u0131lar\u0131na kadar aktar\u0131lmas\u0131, gen\u00e7ler \u00fczerinde etkili ve denetimsiz bir modelin olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r (Co\u015fkun ve Bebi\u015f, 2014).<\/p>\n

Ergenler, medyada g\u00f6r\u00fcp \u00f6\u011frendikleri \u015fiddet olaylar\u0131yla \u201cinsanlara, hayvanlara ve do\u011faya zarar vermekte\u201d ve \u201c\u015fiddetin\u201d yeni bi\u00e7imlerini kendi tutum ve davran\u0131\u015flar\u0131na katmaktad\u0131r. Ergen, olay\u0131n kahraman\u0131n\u0131 model alarak benimseyip, onunla \u00f6zde\u015fle\u015fip, \u015fiddet i\u00e7eren ve istenmeyen davran\u0131\u015flar\u0131 kendi hayat\u0131nda kal\u0131c\u0131 olacak bir tutum haline getirmektedir (Kap\u0131c\u0131o\u011flu, 2008).<\/p>\n

Aile \u0130\u00e7i \u015eiddet<\/strong><\/p>\n

Aile i\u00e7i \u015fiddet hemen her toplumda, her e\u011fitim d\u00fczeyinde, her ya\u015fta ve sosyo-ekonomik grupta g\u00f6r\u00fclen yayg\u0131n bir sorundur. Bu sorun birbirine ba\u011f\u0131ml\u0131 veya ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak ayn\u0131 ev i\u00e7erinde ortaya \u00e7\u0131kar. \u015eiddet ve \u015fiddetin yaratt\u0131\u011f\u0131 korku ki\u015filerde ve normal aile fonksiyonlar\u0131 \u00fczerinde y\u0131k\u0131c\u0131 bir etki yapmaktad\u0131r. Aile i\u00e7erinde ya\u015fanan \u015fiddet genellikle kad\u0131n\u0131 ve \u00e7ocu\u011fu etkilemekte \u015fiddetin \u00f6\u011frenilmesine hizmet etmektedir. Aile i\u00e7i \u015fiddetle birlikte ya\u015fama zorunlulu\u011fu; t\u00fcm aile bireyleri \u00fczerinde fiziksel ve duygusal hasarlara yol a\u00e7maktad\u0131r (\u00dcnal, 2005).<\/p>\n

Ki\u015filerin beslenme ve bak\u0131m gibi ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layan, g\u00fcven duygusu kazand\u0131ran, beden ve ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyan ve geli\u015ftiren bir kurum olmas\u0131 gereken aile, \u00e7o\u011fu zaman, her t\u00fcrl\u00fc \u015fiddetin beslendi\u011fi ve uyguland\u0131\u011f\u0131 odak halini almaktad\u0131r. Aile d\u0131\u015f\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen \u015fiddetten toplum sorumlu tutulurken, aile i\u00e7inde ya\u015fanan \u015fiddet gizli kalmakta, \u00f6zel ya\u015fam olarak g\u00f6r\u00fclmekte, \u00e7o\u011fu zaman da ola\u011fan ve yasal olarak kar\u015f\u0131lanmaktad\u0131r (Dekeseredy, 1993).<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak; \u015fiddetin \u00f6\u011frenilmesini ve yayg\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131; ailede ba\u015fta \u00e7ocuklar ile kad\u0131nlar\u0131n \u015fiddete maruz kalmalar\u0131 ve \u015fiddet kullan\u0131m\u0131n\u0131n da \u00e7o\u011fu kez me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 etkilenmektedir. Bu durumun toplumun genelinde egemen olan g\u00fc\u00e7 ili\u015fkilerinin bir t\u00fcr yans\u0131mas\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Aile i\u00e7inde \u015fiddet kullan\u0131m\u0131 da kendi sebeplerini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde bu g\u00fc\u00e7 ili\u015fkisi temelinde bi\u00e7imlenen genel toplumsal \u015fiddetten almaktad\u0131r (\u00dcnal, 2005).<\/p>\n

\u00c7ocu\u011fa Y\u00f6nelik \u015eiddet:<\/em><\/strong> Aile i\u00e7i \u015fiddete g\u00f6rsel veya i\u015fitsel olarak tan\u0131k olan \u00e7ocuklara alan yaz\u0131nda “sessiz”, “unutulmu\u015f” veya “g\u00f6r\u00fcnmez” kurbanlar ad\u0131 verilmektedir. Son y\u0131llarda bu t\u00fcr \u00e7ocuklar duygusal k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lma kategorisinde g\u00f6r\u00fclmektedir. Do\u011frudan \u015fiddete maruz kalmasalar bile, bu \u00e7ocuklar \u00f6teki k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lm\u0131\u015f veya ihmal edilmi\u015f \u00e7ocuklarla benzer belirtiler g\u00f6stermektedirler (T\u00fcrkbay ve di\u011f., 1998)). Tajima\u2019n\u0131n (2000) yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmada evde annenin \u015fiddete maruz kalmas\u0131n\u0131n ayn\u0131 zamanda \u00e7ocu\u011fun fiziksel \u015fiddet g\u00f6rmesi ihtimalini artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 tespit edilmi\u015ftir. Fiziksel \u015fiddetin ya\u015fanmad\u0131\u011f\u0131 ailelerde ise; genellikle \u00e7ocuklar s\u00f6zel \u015fiddete maruz kalm\u0131\u015flard\u0131r (\u00dcnal, 2005).<\/p>\n

Kad\u0131nlara Y\u00f6nelik \u015eiddet:<\/em><\/strong> Aile i\u00e7i \u015fiddetin yayg\u0131n bir boyutu olarak, \u00f6zellikle e\u015f daya\u011f\u0131na toplumsal \u00f6n yarg\u0131larla yakla\u015fan yayg\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, \u015fiddete u\u011frayan kad\u0131n\u0131 korumaktan ziyade bu eylemi ve s\u00fcreklili\u011fini destekler niteliktedir. Cinsiyet\u00e7i toplumsal rollerin \u015fiddeti kabul edi\u015fleri, toplumsal kurallar\u0131n s\u00fcreklili\u011finin bir neticesi olarak kabul edilebilir (Avc\u0131, 2005).<\/p>\n

Aile i\u00e7inde \u015fiddet davran\u0131\u015f\u0131 genelde be\u015f farkl\u0131 \u015fekilde g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n

a. Fiziksel \u015fiddet<\/em><\/strong>: D\u00f6vmek, tekmelemek, yakmak ve tokatlamak gibi eylemlerin yer ald\u0131\u011f\u0131 \u015fiddet \u00e7e\u015fitidir.<\/p>\n

b. Cinsel \u015fiddet<\/em><\/strong>: Seks\u00fcel motivasyona ba\u011fl\u0131 olarak ya\u015fanan \u015fiddet \u00e7e\u015fitidir<\/p>\n

c. Duygusal istismar<\/em><\/strong>: Sevgi g\u00f6stermemek, hakaret etmek, a\u015fa\u011f\u0131lamak, devaml\u0131 ele\u015ftirmek, k\u0131skan\u00e7l\u0131k, reddetmek gibi eylemlerin yer ald\u0131\u011f\u0131 \u015fiddet \u00e7e\u015fitidir.<\/p>\n

d. \u0130hmal<\/em><\/strong>: Daha ziyade \u00e7ocuklar ve ya\u015fl\u0131lar\u0131n maruz kald\u0131\u011f\u0131 bir istismar t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Ki\u015finin sosyal ve biyolojik ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 gidermeme, bunlar\u0131 sa\u011flama konusunda ihmal g\u00f6stermek \u015feklinde g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n

e. Ekonomik istismar<\/em><\/strong>: \u00d6zellikle ya\u015fl\u0131lar\u0131n maruz kald\u0131\u011f\u0131 bir istismar bi\u00e7imidir. Ki\u015finin paras\u0131n\u0131 y\u00f6netmek, ki\u015fiye ait paraya el koymak ya da kazan\u00e7 elde etmesine izin vermemektir (Brady, 2000; Chase ve di\u011f. 2001)<\/p>\n

\u015eiddet E\u011filimi Yakla\u015f\u0131mlar\u0131 <\/strong><\/p>\n

\u015eiddet e\u011filimini a\u00e7\u0131klamak \u00fczere geli\u015ftirilen farkl\u0131 kuramlar a\u015fa\u011f\u0131da k\u0131saca a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n

1. Biyolojik Temelli Yakla\u015f\u0131m<\/strong><\/p>\n

\u015eiddet davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n biyolojik k\u00f6kenleri konusunda yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar, bu davran\u0131\u015flar\u0131n genetik, do\u011fumsal ve organik etkenlerle alakal\u0131 oldu\u011funu ortaya koymaktad\u0131r. Bu ba\u011flamda, genetik bozukluklar, beyin hasar\u0131, etoloji ve n\u00f6ropatoloji gibi konular, \u015fiddet ile sald\u0131rganl\u0131k e\u011filimlerinin anla\u015f\u0131lmas\u0131nda odak g\u00f6revi yapmaktad\u0131r. \u015eiddetin biyolojik a\u00e7\u0131dan incelenmesiyle beyin enfeksiyonlar\u0131 ve travman\u0131n sebep oldu\u011fu yap\u0131sal ve i\u015flevsel de\u011fi\u015fikliklerin \u015fiddet e\u011filimlerini nas\u0131l etkileyebilece\u011fi ele al\u0131nmaktad\u0131r (Ali ve Naylor, 2013).<\/p>\n

Psikoanalitik Yakla\u015f\u0131m<\/strong><\/p>\n

Psikanalizin temel varsay\u0131mlar\u0131, insan do\u011fas\u0131n\u0131 cinsellik ve sald\u0131rganl\u0131k olarak iki temel i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel e\u011filimle \u015fekillendirmektedir. Freud, ba\u015flang\u0131\u00e7ta ki\u015finin nevrotik \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 cinsellikle ili\u015fkilendirirken, sonralar\u0131 sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131 ki\u015finin kendini koruma \u00e7abas\u0131 olarak yeniden tan\u0131mlamak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ba\u011flamda, ki\u015finin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 engellere verdi\u011fi tepkiler, \u201csald\u0131rganl\u0131k\u201d \u015feklinde adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (Karr, 1971). Freud\u2019a g\u00f6re, insan do\u011fas\u0131n\u0131n temelinde \u015fiddet e\u011filimleri yatmaktad\u0131r. Bu e\u011filimler psikoseks\u00fcel geli\u015fim a\u015famalar\u0131 boyunca bi\u00e7imlenmektedir ve ki\u015finin kendisini tehlikelerden koruma i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fcyle ili\u015fkilidir. Freud\u2019a g\u00f6re, ki\u015fide engellenen doyum aray\u0131\u015f\u0131 \u015fiddet ve sald\u0131rganl\u0131k olarak ortaya \u00e7\u0131kabilmektedir (Karr, 1971; akt.K\u0131l\u0131\u00e7aslan, 2024).<\/p>\n

Sosyal \u00d6\u011frenme Yakla\u015f\u0131m\u0131 <\/strong><\/p>\n

Sosyal \u00f6\u011frenme kuram\u0131n\u0131n sald\u0131rganl\u0131k konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, insan davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131nda genetik fakt\u00f6rlerin ve i\u00e7g\u00fcd\u00fclerin \u00f6tesine ge\u00e7erek, \u00e7evresel etkilerin \u00f6nemine vurgu yapm\u0131\u015ft\u0131r. Buna bak\u0131\u015fa g\u00f6re sald\u0131rganl\u0131k, do\u011fu\u015ftan gelen bir nitelik olarak g\u00f6r\u00fclmemi\u015f, ki\u015finin hayat\u0131 boyunca \u00e7evresinden \u00f6\u011frendi\u011fi ve sonraki ku\u015faklara aktarabilece\u011fi bir davran\u0131\u015f olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr (Bandura, 1973). Bu yakla\u015f\u0131ma g\u00f6re sald\u0131rganl\u0131k, davran\u0131\u015flar\u0131n taklit ve g\u00f6zlem yoluyla edinildi\u011fini \u00f6ne s\u00fcrmektedir. Bu kuram\u0131 desteklemek i\u00e7in Bandura, Bobo Doll deneyini ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f ve bu deneyle \u00e7ocuklar\u0131n sald\u0131rgan davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 yeti\u015fkinleri g\u00f6zlemleyerek \u00f6\u011frenebilece\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir. Deneyle, \u00e7ocuklar\u0131n sald\u0131rganl\u0131k e\u011filimlerini yeti\u015fkin davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 taklit ederek kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015ftur (Tatl\u0131o\u011flu, 2021).<\/p>\n

Davran\u0131\u015f\u00e7\u0131 Yakla\u015f\u0131m <\/strong><\/p>\n

Davran\u0131\u015f\u00e7\u0131 yakla\u015f\u0131m, ki\u015fide sald\u0131rganl\u0131k tepkilerinin belirli tetikleyicilere kar\u015f\u0131l\u0131k olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunmaktad\u0131r. Bu t\u00fcr tepkilerin zarar verici davran\u0131\u015flar\u0131 i\u00e7erdi\u011fi belirtilirken, \u015fiddetin niteli\u011fi, d\u00fczeyi, tekrarlanma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile birbiriyle ili\u015fkisi \u00fczerinde de ayr\u0131ca durulmu\u015ftur (Eron, 1989). Davran\u0131\u015f\u00e7\u0131l\u0131k yakla\u015f\u0131m\u0131, davran\u0131\u015flar\u0131n k\u00f6kenini anlamak i\u00e7in i\u00e7sel s\u00fcre\u00e7ler yerine, g\u00f6zlemlenebilir ve \u00f6l\u00e7\u00fclebilir d\u0131\u015fsal etkenlere odaklanmak gerekti\u011fini savunmaktad\u0131r. Davran\u0131\u015f\u00e7\u0131lar, davran\u0131\u015flar\u0131n do\u011fu\u015ftan gelen e\u011filimler yerine, deneyimler ve \u00e7evresel etkile\u015fimler yoluyla geli\u015ftirildi\u011fini savunurlar (Watson, 1914; akt. K\u0131l\u0131\u00e7aslan, 2024).<\/p>\n

Bili\u015fsel Yakla\u015f\u0131m <\/strong><\/p>\n

Bili\u015fsel kuram a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00f6fke ve sald\u0131rganl\u0131k, ki\u015finin duygusal durumlar\u0131, davran\u0131\u015fsal e\u011filimleri ve d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131s\u0131 aras\u0131ndaki karma\u015f\u0131k etkile\u015fimlerin sonucudur. Bu yakla\u015f\u0131ma g\u00f6re d\u00fc\u015fmanca kabul edilen inan\u00e7lar ve d\u00fc\u015f\u00fcnceler, \u00f6fke duygusunu tetiklemekte ve bu durum da ki\u015fide sald\u0131rgan davran\u0131\u015flara sebep olabilmektedir (Beck, 1976; Deffenbacher, 2011). Bili\u015fsel alanda ger\u00e7ekle\u015fen yeniden yap\u0131land\u0131rmayla bu s\u00fcre\u00e7 daha da derinle\u015ftirerek, ki\u015fide sald\u0131rgan duygular\u0131n, d\u00fc\u015f\u00fcncelerin,, ve davran\u0131\u015f e\u011filimlerinin bellekte birbiriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak depoland\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr (Collins & Loftus, 1975). Bu kurama g\u00f6re bir grup i\u00e7indekiler sald\u0131rganl\u0131k g\u00f6sterdi\u011finde, ki\u015fisel sorumluluk hissi azalmakta ve bu davran\u0131\u015flar gruptakiler aras\u0131nda payla\u015f\u0131larak sosyal anlamda daha kabul edilebilir duruma gelmektedir (Ba\u015fe\u011fmez ve \u00d6zerk, 2021).<\/p>\n

\u015e\u0130ddet E\u011filimli Davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n Sa\u011falt\u0131m\u0131<\/strong><\/p>\n

Ergenleri \u015fiddete y\u00f6nelten etkenlere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda aile i\u00e7i problemler, okul ortam\u0131 ve ge\u00e7mi\u015f ya\u015fam \u00f6yk\u00fclerinin etkili oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Ergen ki\u015filerin \u015fiddet e\u011filimi g\u00f6stermesine yol a\u00e7an olumsuzluklar\u0131n giderilmemesi halinde uzun vadede toplumun ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 yo\u011fun tehdit alt\u0131nda olacakt\u0131r. \u015eiddeti ortaya \u00e7\u0131kmadan \u00f6nce \u00f6nlemek \u015fiddeti azaltma giri\u015fimlerine oranla daha kolayd\u0131r.<\/p>\n

\u015eiddet e\u011filimlerinin ve alakal\u0131 oldu\u011fu de\u011fi\u015fkenlerin tespit edilmesi, ba\u015fta okul ortam\u0131n\u0131n d\u00fczenlenmesi olmak \u00fczere okul psikolojik dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n zaman\u0131nda \u00f6nleyici rol\u00fc \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Okullarda g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flamak amac\u0131yla okul psikolojik dan\u0131\u015fmanlar\u0131n ve s\u0131n\u0131f rehber \u00f6\u011fretmenlerine gerekli olan deste\u011fi sa\u011flayarak risk grubunun tespit edilmesi \u00f6nemli g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu sayede okulda risk grubunu olu\u015fturan \u00f6\u011frenciler a\u00e7\u0131s\u0131ndan okul k\u00fclt\u00fcr\u00fcne uygun olmak \u015fart\u0131yla \u00f6nlem program\u0131 geli\u015ftirilebilir. Geli\u015ftirilmi\u015f olan haz\u0131r programlar da okulun ko\u015fular\u0131na uygun olacak bi\u00e7imde d\u00fczenlenebilir. Bu programlarla, potansiyel olarak g\u00f6r\u00fclen \u00f6\u011frencilerin \u015fiddet belirtileri hakk\u0131nda \u00f6\u011fretmenlerin, ebeveynlerin ve \u00f6\u011frencilerin e\u011fitilmesi, okulda \u015fiddetin \u00f6nlenmesi konusunda katk\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n

Veli, \u00f6\u011fretmen, okul ve medya y\u00f6neticileri vb. yeti\u015fkinlerin \u015fiddet i\u00e7ermeyen \u00f6rnek davran\u0131\u015flar sergilemeleri, e\u011fitim ortamlar\u0131nda olmas\u0131 muhtemel \u015fiddetin \u00f6nlenmesinde, en etkili fakt\u00f6r olacakt\u0131r (Altun ve di\u011f., 2006).<\/p>\n

E\u011fitim kurumlar\u0131nda \u015fiddeti azaltacak veya durduracak tedbirlerin al\u0131nmas\u0131nda sald\u0131rganl\u0131k ve \u015fiddete yol a\u00e7an etkenlerin belirlenmesi \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u015eiddet, tek bir fakt\u00f6re ba\u011fl\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kan bir davran\u0131\u015f de\u011fildir. Bu nedenle \u015fiddeti olu\u015fturan ve tetikleyen etkenlerin \u00e7e\u015fitlili\u011fi e\u011fitim kurumlar\u0131nda al\u0131nacak tedbirlerin de \u00e7e\u015fitlenmesini zorunlu hale getirmektedir. Bu tedbirler k\u0131sa ve uzun vadeli stratejiler olarak iki grupta toplanabilir. K\u0131sa vadeli denilen stratejilerde \u00e7evresel d\u00fczenlemelerle okul-y\u00f6netim temelli stratejiler bulunmaktad\u0131r. Uzun vadeli stratejiler ise, daha \u00e7ok e\u011fitim ve program temelli stratejilerin yan\u0131nda okul sonras\u0131 alternatif etkinlikler bi\u00e7imindedir (Yavuzer, 2004).<\/p>\n

E\u011fitim kurumlar\u0131nda \u00f6\u011frencilerin \u015fiddeti \u00f6\u011frenmelerine yol a\u00e7acak tutumlardan uzak durulmas\u0131, \u015fiddet i\u00e7eren nefret s\u00f6ylemlerine izin verilmemesi gibi acil tedbirlerle birlikte derslerde olumlu disiplin uygulamalar\u0131na yer verilmesi \u015fiddetin \u00f6nlenmesinde etkili olabilir.<\/p>\n

\u00d6zellikle ortaokul ve liselerde \u00f6\u011frencilerin okul ders saatleri sonras\u0131nda ergenli\u011fin getirmi\u015f oldu\u011fu y\u00fcksek enerjiyi atabilmeleri i\u00e7in spor, sanat, halk danslar\u0131 gibi \u00e7e\u015fitli aktivitelere y\u00f6nlendirilmeleri okullardaki \u015fiddet olaylar\u0131n\u0131 azalt\u0131c\u0131 etkiyi sa\u011flayabilir.<\/p>\n

E\u011fitim kurumlar\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen \u015fiddet olaylar\u0131n\u0131n aktar\u0131m\u0131 konusunda medyaya \u00f6nemli sorumluluklar d\u00fc\u015fmektedir. Okullardaki \u015fiddet olaylar\u0131n\u0131n sunumunda, medyan\u0131n okuyucularda kayg\u0131 ve korku uyand\u0131rmak yerine, \u015fiddet olaylar\u0131n\u0131n olas\u0131 sebepleri, sonu\u00e7lar\u0131 ve \u00f6nlenebilmesi hakk\u0131nda toplumu bilgilendirici ve e\u011fitici bir yakla\u015f\u0131m g\u00f6stermesi, okuyuculara \u015fiddetle alakal\u0131 ger\u00e7ek\u00e7i bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 kazand\u0131r\u0131lmas\u0131 yan\u0131nda \u015fiddetin \u00f6nlenmesi konusunda \u00f6nemli katk\u0131lar sa\u011flayacakt\u0131r (Altun ve di\u011f., 2006).<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak \u015fiddetin olu\u015fmas\u0131nda, bir\u00e7ok fakt\u00f6r\u00fcn birbiriyle etkile\u015fimi etkili olmaktad\u0131r. Di\u011fer bir anlat\u0131mla \u015fiddetin tetikleyicilerine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda sorunun tek y\u00f6nl\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131, \u00e7ok farkl\u0131 tetikleyicilerin de bu sorunu etkinle\u015ftirdi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Bu nedenle \u015fiddetin \u00f6nlenmesi konusunda okul, aile, toplum, medya, \u00f6\u011frenci ve sosyal kurulu\u015flar\u0131n da m\u00fccadelenin i\u00e7erisinde hep birlikte yer almalar\u0131 gerekmektedir (Konter, 2002).<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

E\u011fitim kurumlar\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen \u015fiddet olaylar\u0131n\u0131n aktar\u0131m\u0131 konusunda medyaya \u00f6nemli sorumluluklar d\u00fc\u015f\u00fcyor.<\/p>","protected":false},"author":43,"featured_media":285292,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[286],"tags":[289],"class_list":{"0":"post-285290","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-yazarlar","8":"tag-manset"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/285290","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/users\/43"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=285290"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/285290\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":285293,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/285290\/revisions\/285293"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/media\/285292"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=285290"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=285290"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=285290"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}