G\u00fcn\u00fcm\u00fcz toplumunu anlamaya \u00e7al\u0131\u015fan herkes i\u00e7in art\u0131k ink\u00e2r edilemez bir ger\u00e7eklik var: \u0130nsan yaln\u0131zca fiziksel bir varl\u0131k olarak ya\u015fam\u0131yor; ayn\u0131 zamanda s\u00fcrekli dola\u015f\u0131ma sokulan bir temsil olarak var oluyor. \u0130li\u015fkiler, siyasal pozisyonlar, ahlaki tutumlar ve hatta en mahrem psikolojik ihtiya\u00e7lar, \u00e7oktan ekran\u0131n i\u00e7ine ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f durumda. Art\u0131k toplumun nabz\u0131 meydanlarda de\u011fil, ak\u0131\u015fta at\u0131yor. Bu, y\u00fczeyde basit bir teknolojik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm gibi g\u00f6r\u00fcnse de, \u00f6z\u00fcnde modern \u00e7a\u011f\u0131n en derin k\u0131r\u0131lmalar\u0131ndan birine i\u015faret eder.<\/p>\n
\u00c7\u00fcnk\u00fc burada de\u011fi\u015fen yaln\u0131zca ara\u00e7 de\u011fildir; insan\u0131n kendini kurma bi\u00e7imi, hakikatle kurdu\u011fu ili\u015fki ve siyasal olan\u0131n do\u011fas\u0131 k\u00f6kl\u00fc bi\u00e7imde d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, yaln\u0131zca bireysel davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131n\u0131 de\u011fil; toplumsal bilin\u00e7 \u00fcretimini, me\u015fruiyet mekanizmalar\u0131n\u0131 ve siyasal temsilin anlam\u0131n\u0131 da yeniden \u015fekillendirmektedir. Art\u0131k ger\u00e7eklik, ya\u015fanan \u015fey olmaktan \u00e7ok, dola\u015f\u0131ma sokulan \u015feydir. Ve dola\u015f\u0131ma giren her \u015fey, bir se\u00e7ilim s\u00fcrecinden ge\u00e7er.<\/p>\n
Sosyal medya, \u00e7o\u011fu zaman h\u00e2l\u00e2 bir ileti\u015fim kolayl\u0131\u011f\u0131 olarak tarif ediliyor. Bu tarif, meseleyi neredeyse bilin\u00e7li bir \u015fekilde k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fcr. Oysa bu yap\u0131, \u00e7a\u011fda\u015f insan\u0131n kendini hem in\u015fa etti\u011fi hem de if\u015fa etti\u011fi bir iktidar alan\u0131d\u0131r. Burada birey yaln\u0131zca konu\u015fmaz; kendini s\u00fcrekli \u00fcretir, d\u00fczenler ve dola\u015f\u0131ma sokar. Kimlik art\u0131k sabit bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck de\u011fil; algoritman\u0131n \u00f6d\u00fcllendirdi\u011fi tepkilere g\u00f6re \u015fekillenen, s\u00fcrekli g\u00fcncellenen bir performans h\u00e2lidir. \u0130nsan, oldu\u011fu \u015fey olmaktan \u00e7ok, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u015fey h\u00e2line gelir.<\/p>\n
Bu nedenle sosyal medya, klasik anlamda bir kamusal alan de\u011fildir. G\u00f6r\u00fcn\u00fcrde herkesin konu\u015fabildi\u011fi, fikir beyan edebildi\u011fi bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck alan\u0131 vard\u0131r. Fakat bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, s\u0131n\u0131rlar\u0131 belirsiz de\u011fil; aksine son derece ince ayarlanm\u0131\u015f bir se\u00e7icilik mekanizmas\u0131na tabidir. Herkes konu\u015fabilir, ancak herkes duyulmaz. Ve bu ayr\u0131m, modern \u00e7a\u011f\u0131n en kritik e\u015fitsizliklerinden birini \u00fcretir. Bu e\u015fitsizlik ekonomik de\u011fil, do\u011frudan algoritmik<\/strong>tir; yani g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fck da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 \u00fczerinden kurulur.<\/p>\n Bug\u00fcn\u00fcn iktidar\u0131 tam da bu noktada \u015fekillenir. Art\u0131k bask\u0131, do\u011frudan yasaklama ya da zor kullanma \u00fczerinden de\u011fil; g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fck da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 \u00fczerinden i\u015fler. Payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131z silinmez, ama kimsenin kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kmaz. S\u00f6yledi\u011finiz \u015fey yasaklanmaz, ama etkisizle\u015ftirilir. Bu, klasik sans\u00fcrden \u00e7ok daha rafine bir kontrol bi\u00e7imidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc birey susturuldu\u011funu fark etmez; yaln\u0131zca \u201cyeterince etkili olamad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. B\u00f6ylece sistem, bask\u0131y\u0131 d\u0131\u015fsalla\u015ft\u0131rmak yerine i\u00e7selle\u015ftirir.<\/p>\n \u0130nsan daha \u00e7ok \u00fcretmeye, daha \u00e7arp\u0131c\u0131 olmaya, daha fazla dikkat \u00e7ekmeye zorlan\u0131r. Bu zorlanma d\u0131\u015fsal bir bask\u0131 gibi hissedilmez; aksine bireyin kendi arzusu gibi deneyimlenir. \u0130\u015fte modern tahakk\u00fcm\u00fcn en g\u00fc\u00e7l\u00fc bi\u00e7imi budur: Zorlamadan i\u015fleyen, arzuyla i\u00e7selle\u015ftirilen kontrol. \u0130nsan, \u00f6zg\u00fcr oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnerek kendini disipline eder.<\/p>\n Bu d\u00fczenin en g\u00f6r\u00fcn\u00fcr sonu\u00e7lar\u0131ndan biri, hakikatin yerini performans\u0131n almas\u0131d\u0131r. Zek\u00e2 testleri, ki\u015filik envanterleri, \u201cka\u00e7 puan ald\u0131m\u201d payla\u015f\u0131mlar\u0131 ya da s\u00fcrekli dola\u015f\u0131ma sokulan entelekt\u00fcel fragmanlar, bir d\u00fc\u015f\u00fcnsel \u00fcretim alan\u0131 olu\u015fturmaz. Bunlar, stat\u00fc sinyalleri \u00fcretir. \u0130nsanlar d\u00fc\u015f\u00fcncelerini derinle\u015ftirmek i\u00e7in de\u011fil; kendilerini konumland\u0131rmak i\u00e7in konu\u015fur. Entelekt\u00fcellik bile bu d\u00fczende bir i\u00e7erik kategorisine indirgenir.<\/p>\n Kitap okunur, ama payla\u015f\u0131m i\u00e7in okunur. Fikir savunulur, ama etkile\u015fim getirdi\u011fi s\u00fcrece savunulur. Hakikat, kendi ba\u015f\u0131na bir de\u011fer olmaktan \u00e7\u0131kar; g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fck potansiyeline g\u00f6re anlam kazan\u0131r. B\u00f6ylece d\u00fc\u015f\u00fcnce, derinlikten kopar ve bir vitrin nesnesine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Bu noktada entelekt\u00fcel \u00fcretim, bilgi \u00fcretimi olmaktan \u00e7\u0131kar; dikkat \u00fcretimi h\u00e2line gelir.<\/p>\n Ayn\u0131 mekanizma duygular \u00fczerinde de i\u015fler. Hastane foto\u011fraflar\u0131, belirsiz kriz payla\u015f\u0131mlar\u0131, ima edilen ama a\u00e7\u0131klanmayan dramatik durumlar\u2026 Bunlar yaln\u0131zca bir deneyimin payla\u015f\u0131m\u0131 de\u011fildir; dikkat ekonomisinin i\u00e7inde i\u015flev g\u00f6ren ara\u00e7lard\u0131r. Ac\u0131 bile kontrol alt\u0131nda sunulur. Ne kadar g\u00f6sterilece\u011fi, ne kadar gizlenece\u011fi, ne kadar merak uyand\u0131raca\u011f\u0131 hesaplan\u0131r. G\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fck vard\u0131r, ama \u015feffafl\u0131k yoktur. Bu da modern bireyin yaln\u0131zca mutlulu\u011funu de\u011fil, ac\u0131s\u0131n\u0131 bile y\u00f6netti\u011fi bir a\u015famaya ge\u00e7ildi\u011fini g\u00f6sterir.<\/p>\n \u0130li\u015fkiler bu d\u00fczenin belki de en \u00e7arp\u0131c\u0131 yans\u0131malar\u0131ndan biridir. A\u015fk art\u0131k iki ki\u015fi aras\u0131nda ya\u015fanan bir deneyim olmaktan \u00e7\u0131kar; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir g\u00f6z i\u00e7in sahnelenen bir performansa d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. \u0130nsanlar birbirine de\u011fil, izleyiciye oynar. Mutluluk g\u00f6sterilir, ayr\u0131l\u0131k dramatize edilir, duygular s\u00fcrekli dola\u015f\u0131ma sokulur. Bu, duygular\u0131n yaln\u0131zca ifade edilmesi de\u011fil, metala\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. A\u015fk bile rekabet\u00e7idir; kim daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcrse, o daha \u201cger\u00e7ek\u201d kabul edilir.<\/p>\n G\u00fcndelik hayat\u0131n s\u0131radan eylemleri bile bu ba\u011flamda anlam de\u011fi\u015ftirir. Bir kahve fincan\u0131, yeni bir k\u0131yafet, temizlenmi\u015f bir ev ya da basit bir bak\u0131m rit\u00fceli art\u0131k \u00f6zel de\u011fildir. Her \u015fey kamusalla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu d\u00fczende payla\u015f\u0131lmayan \u015fey, ya\u015fanmam\u0131\u015f say\u0131l\u0131r. Bu, neoliberal birey anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n en g\u00f6r\u00fcnmez ama en etkili dayatmas\u0131d\u0131r: Kendini s\u00fcrekli \u00fcret, s\u00fcrekli g\u00fcncelle, s\u00fcrekli sun.<\/p>\n B\u00f6ylece birey \u00f6zg\u00fcrle\u015fmez; kendi kendisinin reklamc\u0131s\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Kendi hayat\u0131n\u0131n \u00f6znesi olmaktan \u00e7\u0131kar, kendi hayat\u0131n\u0131n i\u00e7erik \u00fcreticisi h\u00e2line gelir.<\/p>\n Bu noktada ortaya \u00e7\u0131kan tablo, yaln\u0131zca k\u00fclt\u00fcrel de\u011fil, ayn\u0131 zamanda siyasal bir meseledir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu yap\u0131, siyasetin do\u011fas\u0131n\u0131 da k\u00f6kl\u00fc bi\u00e7imde d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. Bir zamanlar siyaset, belirli taleplerin somutla\u015ft\u0131\u011f\u0131, risk al\u0131nan, bedel \u00f6denen bir aland\u0131. Bug\u00fcn ise b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fck y\u00f6netimine indirgenmi\u015f durumda. Siyaset art\u0131k hakikat \u00fcretme prati\u011fi de\u011fil; dikkat \u00e7ekme ve g\u00fcndemde kalma stratejisidir.<\/p>\n \u0130ktidar i\u00e7in bu durum son derece avantajl\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc g\u00fcndemi belirleme ve h\u0131zla de\u011fi\u015ftirme kapasitesine sahiptir. Bir kriz di\u011ferini bast\u0131r\u0131r, bir tart\u0131\u015fma di\u011ferinin alt\u0131nda kaybolur. Bu h\u0131z, toplumun herhangi bir mesele \u00fczerinde derinle\u015fmesini engeller. Derinlik olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131nda haf\u0131za da olu\u015fmaz. Haf\u0131za olmad\u0131\u011f\u0131nda ise hesap sorma imk\u00e2n\u0131 ortadan kalkar.<\/p>\n Ancak as\u0131l k\u0131r\u0131lma muhalefet alan\u0131nda ya\u015fan\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc muhalefet de giderek bu dijital mant\u0131\u011f\u0131n i\u00e7ine \u00e7ekilir. Tepkiler ilkesel olmaktan \u00e7\u0131kar, refleksif h\u00e2le gelir. A\u00e7\u0131klamalar stratejik de\u011fil, etkile\u015fim odakl\u0131d\u0131r. Sert \u00e7\u0131k\u0131\u015flar bile \u00e7o\u011fu zaman bir politik hat kurmak i\u00e7in de\u011fil, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr kalmak i\u00e7in yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n Bu nedenle ortaya \u00e7\u0131kan \u015fey, ger\u00e7ek bir muhalefet de\u011fil; muhalefet hissidir.<\/p>\n \u0130nsanlar \u00f6fkelenir, payla\u015f\u0131r, tepki verir. Ancak bu enerji \u00f6rg\u00fctlenmez, s\u00fcreklilik kazanmaz, y\u00f6n bulamaz. Y\u00f6ns\u00fcz \u00f6fke ise sistem i\u00e7in tehdit de\u011fil; bir t\u00fcr emniyet supab\u0131d\u0131r. Toplum \u00f6fkesini bo\u015falt\u0131r ve sonra g\u00fcndem de\u011fi\u015fir.<\/p>\n B\u00f6ylece siyaset, bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm prati\u011fi olmaktan \u00e7\u0131kar; bir duygular y\u00f6netimi alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. \u00d6fke dola\u015f\u0131ma sokulur, umut paketlenir, korku organize edilir. Ama hi\u00e7bir duygu, somut bir siyasal eyleme d\u00f6n\u00fc\u015fmez.<\/p>\n Dijital mahallede siyasal kat\u0131l\u0131m da bu nedenle simgeselle\u015fmi\u015ftir. Bir etiketi payla\u015fmak, bir yorum yazmak, bir tepki vermek\u2026 Bunlar bireye kat\u0131l\u0131m hissi verir. Ancak bu his, \u00e7o\u011fu zaman ger\u00e7ek bir kar\u015f\u0131l\u0131k \u00fcretmez. \u0130nsanlar siyaset yapmaz; siyaset yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 hisseder.<\/p>\n Bu, pasifli\u011fin en sofistike bi\u00e7imidir.<\/p>\n Sonu\u00e7 olarak ortaya \u00e7\u0131kan tablo son derece nettir: Herkes konu\u015fur ama kimse ger\u00e7ekten s\u00f6z s\u00f6ylemez. Herkes g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ama kimse ger\u00e7ekten bilinmez. Herkes tepki verir ama kimse sorumluluk almaz.<\/p>\n \u0130ktidar algoritmayla y\u00f6netir. Muhalefet algoritmaya tepki verir. Toplum ise algoritman\u0131n i\u00e7inde savrulur.<\/p>\n Ve herkes buna siyaset der.<\/p>\n Oysa bu, siyasetin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Daha do\u011frusu, siyasetin i\u00e7eriksizle\u015ftirilerek bir g\u00f6steriye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesidir. Ger\u00e7ek m\u00fccadele, g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fck oyunlar\u0131n\u0131n alt\u0131nda kaybolur.<\/p>\n Belki de en rahats\u0131z edici olan \u015fudur: Bu d\u00fczen kimseye zorla dayat\u0131lmaz. \u0130nsanlar bu yap\u0131n\u0131n i\u00e7ine isteyerek girer, kendilerini burada \u00fcretir, burada t\u00fcketir ve burada anlamland\u0131r\u0131r. Kendi mahremiyetlerini kendileri te\u015fhir eder, kendi yaln\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 kendileri kalabal\u0131kla \u00f6rter.<\/p>\n Bu nedenle sorun yaln\u0131zca sosyal medya de\u011fildir.<\/p>\n Sorun, insan\u0131n bu yapay d\u00fczeni ger\u00e7eklik olarak kabul etmeye ba\u015flamas\u0131d\u0131r.<\/p>\n Ve belki de as\u0131l mesele \u015fudur:<\/p>\n Herkesin birbirini izledi\u011fi bu b\u00fcy\u00fck sahnede, kimse art\u0131k ger\u00e7ekten kendine bakmamaktad\u0131r.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Herkesin birbirini izledi\u011fi bu b\u00fcy\u00fck sahnede, kimse art\u0131k ger\u00e7ekten kendine bakmamaktad\u0131r.<\/p>","protected":false},"author":14,"featured_media":284030,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[286],"tags":[289],"class_list":{"0":"post-284028","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-yazarlar","8":"tag-manset"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/284028","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=284028"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/284028\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":284032,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/284028\/revisions\/284032"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/media\/284030"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=284028"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=284028"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=284028"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}