{"id":281637,"date":"2026-01-18T05:37:50","date_gmt":"2026-01-18T05:37:50","guid":{"rendered":"https:\/\/halkweb.com.tr\/?p=281637"},"modified":"2026-01-18T05:37:50","modified_gmt":"2026-01-18T05:37:50","slug":"bm-vetosu-insan-haklarinin-cop-kutusu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/bm-vetosu-insan-haklarinin-cop-kutusu\/","title":{"rendered":"UN-Veto Der M\u00fclleimer der Menschenrechte"},"content":{"rendered":"<p>Devletlerin dili vicdan de\u011fildir. Devletlerin dili \u00e7\u0131kar ve g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Bu dili bozan tek \u015fey bedeldir. Bir devlet, yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ciddi bir bedel do\u011fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde durmaz. \u0130srail\u2019in son d\u00f6nemdeki \u00e7izgisini anlamak i\u00e7in <strong>\u201cniyet\u201d<\/strong> okumas\u0131na de\u011fil, d\u00fczeni okumaya ihtiya\u00e7 var. \u00c7\u00fcnk\u00fc ortada bir d\u00fczen var ve i\u015fliyor: Tepki var, ama bedel yok.<\/p>\n<p>\u00d6nce bilan\u00e7o: BM\u2019nin sahadaki mekanizmas\u0131 OCHA\u2019n\u0131n aktard\u0131\u011f\u0131 (Gazze Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 verisine dayanan) g\u00fcncellemelere g\u00f6re 7 Ekim 2023\u2019ten bu yana Gazze\u2019de 71.439 ki\u015fi \u00f6ld\u00fc, 171.324 ki\u015fi yaraland\u0131.<\/p>\n<p>ABD\u2019nin \u0130srail\u2019i neden korudu\u011funu anlamak i\u00e7in \u00f6nce \u015fu ger\u00e7e\u011fi g\u00f6rmek gerekir: Bu ili\u015fki g\u00fcnl\u00fck politik yak\u0131nl\u0131k de\u011fil; kurumsalla\u015fm\u0131\u015f bir taahh\u00fctt\u00fcr. 2016\u2019da imzalanan ABD\u2013\u0130srail Mutabakat Muht\u0131ras\u0131 (MOU), 2019\u20132028 d\u00f6nemi i\u00e7in toplam 38 milyar dolarl\u0131k askeri yard\u0131m \u00e7er\u00e7evesi \u00f6ng\u00f6r\u00fcr. Bu destek yaln\u0131z silah de\u011fil; uluslararas\u0131 bask\u0131ya kar\u015f\u0131 <strong>\u201ckoruma alan\u0131\u201d<\/strong> anlam\u0131na gelir.<\/p>\n<p>Uluslararas\u0131 bask\u0131n\u0131n ger\u00e7ek bir yapt\u0131r\u0131ma d\u00f6n\u00fc\u015fece\u011fi ana yer BM G\u00fcvenlik Konseyi\u2019dir. Ama Konsey\u2019de tek kelime hukuku fel\u00e7 eder: veto. Reuters\u2019\u0131n aktard\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re ABD, 2025 y\u0131l\u0131 i\u00e7inde Gazze ba\u011flam\u0131nda kal\u0131c\u0131\/ko\u015fulsuz ate\u015fkes talep eden tasar\u0131lar\u0131 veto etti. Bu pratik \u015fu sonucu \u00fcretir: Tepki y\u00fckselse bile, ba\u011flay\u0131c\u0131 bedel do\u011fma ihtimali zay\u0131f kal\u0131r.<\/p>\n<p>Bir yandan da hukuk devrede. Uluslararas\u0131 Ceza Mahkemesi (ICC), Netanyahu ve eski Savunma Bakan\u0131 Gallant hakk\u0131nda sava\u015f su\u00e7lar\u0131 ve insanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 su\u00e7lar \u015f\u00fcphesiyle tutuklama emri \u00e7\u0131kard\u0131. Dosya art\u0131k siyasi polemik de\u011fil, ceza dosyas\u0131d\u0131r. Ancak cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k karar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131yla de\u011fil, karar\u0131n do\u011furdu\u011fu sonu\u00e7la \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. Karar k\u00e2\u011f\u0131tta kal\u0131rsa cezas\u0131zl\u0131k b\u00fcy\u00fcr.<\/p>\n<h3>Peki T\u00fcrkiye ne yapt\u0131?<\/h3>\n<p>2024\u2019te \u0130srail\u2019e \u00f6nce 54 \u00fcr\u00fcn grubunda ihracat k\u0131s\u0131tlamas\u0131 getirildi; ard\u0131ndan 2 May\u0131s 2024\u2019te Reuters\u2019\u0131n aktard\u0131\u011f\u0131 \u015fekilde \u0130srail\u2019le t\u00fcm ithalat\u2013ihracat\u0131n durduruldu\u011fu a\u00e7\u0131kland\u0131.\u00a0 T\u00fcrkiye ayr\u0131ca G\u00fcney Afrika\u2019n\u0131n Uluslararas\u0131 Adalet Divan\u0131\u2019nda (ICJ) a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 dosyaya m\u00fcdahil oldu\u011funu ilan etti ve m\u00fcdahillik bildirimini Divan\u2019a sundu. Reuters, 2024 sonras\u0131nda bu ticaret yasa\u011f\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131n s\u0131k\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik ad\u0131mlar\u0131n da g\u00fcndeme geldi\u011fini yazd\u0131.<\/p>\n<p>Ancak <strong>\u201cyeterli mi?\u201d<\/strong> sorusuna d\u00fcr\u00fcst cevap \u015fu: T\u00fcrkiye\u2019nin ad\u0131mlar\u0131 siyasi mesaj\u0131 g\u00fc\u00e7lendirir ama tek ba\u015f\u0131na sahadaki davran\u0131\u015f\u0131 de\u011fi\u015ftirecek k\u00fcresel bedeli \u00fcretmekte zorlan\u0131r. Reuters\u2019in \u0130srail Merkez Bankas\u0131 raporuna dayand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirme, T\u00fcrkiye\u2019nin ticaret ambargosunun \u0130srail ekonomisi ve fiyatlar \u00fczerindeki etkisinin s\u0131n\u0131rl\u0131 kalabildi\u011fini, \u0130srail\u2019in tedarik kanallar\u0131n\u0131 k\u0131smen ikame edebildi\u011fini g\u00f6steriyor.<\/p>\n<p>Di\u011fer devletlerin sert konu\u015fup sonra geri ad\u0131m atmas\u0131n\u0131n nedeni \u00e7o\u011fu zaman ahlaki dalgalanma de\u011fil, \u00e7\u0131kar\u2013risk hesab\u0131d\u0131r. S\u00f6z kolayd\u0131r; yapt\u0131r\u0131m zordur. Sert ad\u0131m bedel \u00fcretir ve bir\u00e7ok devlet bu bedeli ta\u015f\u0131mak istemez.<\/p>\n<p>Ne yap\u0131labilir? <strong>\u201cEndi\u015feliyiz\u201d<\/strong> c\u00fcmlelerinin art\u0131k kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 yok; somut ad\u0131m gerekir. Denetimli ve ba\u011flay\u0131c\u0131 bir ate\u015fkes mekanizmas\u0131 kurulmal\u0131; sahada uygulan\u0131p uygulanmad\u0131\u011f\u0131 uluslararas\u0131 g\u00f6zlemle izlenmelidir. \u0130nsani yard\u0131m eri\u015fimi pazarl\u0131k konusu olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131lmal\u0131, kesintisiz ve g\u00fcvenli bi\u00e7imde garanti alt\u0131na al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Cezas\u0131zl\u0131\u011f\u0131 besleyen as\u0131l unsur bedel yoklu\u011fudur; bu nedenle silah transferleri ve askeri destekler ihlal riski s\u00fcrd\u00fck\u00e7e ask\u0131ya al\u0131nmal\u0131; karar vericilere y\u00f6nelik hedefli yapt\u0131r\u0131mlar (finansal k\u0131s\u0131tlar, seyahat yasaklar\u0131 gibi) devreye sokulmal\u0131d\u0131r. Son olarak ICC s\u00fcre\u00e7leri siyaseten bo\u011fulmamal\u0131; mahkeme kararlar\u0131n\u0131n sembol de\u011fil cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k \u00fcretmesi i\u00e7in devletler a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde hukuki s\u00fcrece sahip \u00e7\u0131kmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Sonu\u00e7 net: \u0130srail bu cesareti <strong>\u201chakl\u0131l\u0131ktan\u201d<\/strong> alm\u0131yor; d\u00fcnyan\u0131n y\u0131llard\u0131r kurdu\u011fu cezas\u0131zl\u0131k ve yapt\u0131r\u0131ms\u0131zl\u0131k d\u00fczeninden al\u0131yor. Bu d\u00fczen de\u011fi\u015fmeden sahadaki tabloyu de\u011fi\u015ftirmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu soruya \u201ctarih\u201d diye cevap verenler var. \u201cJeopolitik\u201d diyenler var. Hepsi konu\u015fulabilir. Ama as\u0131l cevap daha \u00e7\u0131plak: \u0130srail bu cesareti cezas\u0131zl\u0131ktan, uluslararas\u0131 sistemin y\u0131llard\u0131r kurdu\u011fu yapt\u0131r\u0131ms\u0131zl\u0131k d\u00fczeninden al\u0131yor.<\/p>","protected":false},"author":23,"featured_media":281638,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[286],"tags":[289],"class_list":{"0":"post-281637","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-yazarlar","8":"tag-manset"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/281637","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/users\/23"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=281637"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/281637\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":281639,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/281637\/revisions\/281639"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/media\/281638"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=281637"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=281637"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/halkweb.com.tr\/de\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=281637"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}