Bu çağda bir yere ait olmak artık yetmiyor. Kime ait olduğunu söylemek, aynı zamanda kime satıldığını da ele verir.
Belki de kendini çok yalnız hissettiğin için bir topluluğa, bir fikre, bir kimliğe tutunmaya çalışıyorsun. Ruhun üşüdüğünde, sarılacak bir kumaş ararsın; ipliği ne, dikişi nasıl, umursamazsın bile.
Fakat karşındaki sistem, her değeri piyasa malına çevirmeye hazır bir değirmen gibidir. Sen o değirmene su taşımana rağmen un hep başkasının sofrasına gider.
ÖZGÜRLÜK SANDIĞIMIZ ZİNCİRLER
Aidiyetin ne olursa olsun; bir bayrağa, bir dine, bir sınıfa bağlı olman fark etmez. Eğer o aidiyet seni sen olmaktan uzaklaştırıyor, bir tüketim nesnesine dönüştürüyorsa, adını ne koyarsan koy, bu özgürlük değildir.
Sistem çok iyi bilir ki insan yalnızlıktan korkar. Kendini tanımak yerine, bir etiketin ardına saklanmak ister. Bu yüzden sana “bizden ol” derler. O “biz” ise çoktan satın alınmış, markalanmış, paketlenmiş ve pazarlanmıştır.
Sevdanı bayrak yaparlar.
İsyanını marş.
Yalnızlığını algoritma.
Kelimelerini metaya çevirirler.
Sen “varım” dersin, onlar seni veri olarak kaydeder.
Sonra seni yüzüstü bırakıp yollarına devam ederler.
SİSTEMİN KURNAZ OYUNU
Sistemin en büyük başarısı şudur: Senin özgürlük arayışını kendi reklam kampanyasına çevirebilir. Aidiyetini, sermaye için bir ambalaj haline getirir. Sen hâlâ “kendim gibi hissediyorum” sanırken, çoktan başkasının kurguladığı bir meta olmuşsundur.
Eğer “Aidiyet olsun da ne olursa olsun” diyorsan, kendini kalabalıklara yamayarak yalnızlığını susturmaya çalışıyorsan, bir gün o kalabalığın sana ait olmadığını anlarsın.
Gerçeklerden kaçmak için çevrende birkaç kişi görmeye razıysan, bile bile aldanmaya meyilliysen bil ki en tehlikeli yalan, bir dostun sesiyle fısıldandığında gelir.
Yalnız kalmamak için kendini susturduğun her an bir parça daha kaybolursun. Sonunda ait olduğun yerden değil, ait olduğunu sandığın hayalden düşersin.
Unutma: Milyonların içinde bile olsan, hedefin yoksa, selde sürüklenen kütükten farkın kalmaz. Gürültüye karışırsın. Bir yere vardığında orayı senin kılacak bir niyetin yoksa, oraya varmak da anlamsızlaşır. Çünkü yürümek yalnızca adım atmak değildir; yürümek, nereye gittiğini bilmektir. Bilinçli bir yalnızlık, kalabalık bir hiçlikten bin kat iyidir.
“BİZ” TUZAĞI
Sistem seni yalnızken yakalar. Kendine ait hissetmediğin o boşluk anlarında bir “biz” icat eder: bir bayrak,
bir mezhep,
bir millet,
bir dava,
bir yaşam biçimi,
bir trend…
Ve seni o “biz”e çağırır: “Gel,” der, “yalnızlığını birlikte yok edelim.”
Ama yaptığı şey, seni bir veri, bir seçmen, bir müşteri, bir asker, bir tüketiciye dönüştürmekten başka bir şey değildir. Aidiyetin artık senin değildir. Ruhunun sığınağı sandığın o şey, çoktan ticarileştirilmiştir.
İnancın mı var?
Market raflarında dini motifli ambalajlarla satılır.
Milliyetin mi?
Seçim otobüslerinden bağırır.
Mezhebin mi?
Savaşta mevzi olur.
Kimliğin mi?
Sosyal medyada algoritma olur.
Aidiyetlerin seni özgürleştirmek bir yana, sana karşı kullanılmak için yapılandırılır. Sistem önce senin hangi rengine ihtiyaç duyuyorsa, o renge uygun bayrağı verir eline. Sen “kendim için yaşıyorum” sanırsın; oysa sana biçilen rol çoktan yazılmıştır.
Gerçekleri görmek istemeyenler için dünyada birçok “biz” vardır. Her biri konforlu, her biri kalabalık. Ama unutma: gerçek çoğu zaman tek başına yürür. Onun sesi alkışın gürültüsünde duyulmaz.
SORGULA VE ÖZGÜRLEŞ
Dur ve sor kendine: Bu aidiyet gerçekten senin mi?
Sen mi seçtin onu, yoksa doğduğunda verilmiş bir etiketin ömür boyu taşıyıcısı mısın sadece?
Ne zamandır bir fikri savunuyorsun?
Onu en son nezaman sorguladın?
Biri sana “neden böyle düşünüyorsun?” dediğinde sustuysan ya da öfkelendiysen, belki de o senin düşüncen bile değildir. Sadece sana emanet edilmiş bir ceza gibi taşıyorsundur.
Peki sadık mısın gerçekten, yoksa alışkın mısın sadece? Aidiyet dediğin bazen içten bir bağ değil, çaresiz bir tutunmadır. Korkarsın: “Ya bu da elimden alınırsa?” diye. Ama hiç düşünmezsin: belki gitmeli zaten. Belki senin olmayanı bırakırsan, asıl o zaman başlarsın kendine ait olmaya.
Seni o aidiyete bağlayan nedir?
Gerçek bir bağ mı, yoksa tehdit mi? Bazen “bizden değilsin” tehdidi, bir ömür boyu “bizdenmiş gibi” yaşamana neden olur. Sırf bu sebeple sen hiç olmamış bir seni sadakatle savunursun.
Oysa bazen, bir aidiyetten çıkmak, bir dine sırtını dönmek, bir ideolojiyi terk etmek, bir soyadını bırakmak korkunç bir özgürlük olabilir. Çünkü özgürlük, bir şeye ait olmakta değil; ait olmadığını fark ettiğinde ayakta kalabilmektir.
EN DERİN YALNIZLIK VE HAKİKİ YOLCULUK
Asıl yalnızlık, kalabalıklarda kendini inkâr etmektir. Bir aidiyetin içinde yok olarak var olmaya çalışmaktır. Bu en derin yalnızlıktır.
Bir aidiyet seni büyütebilir, ama aynı aidiyet seni küçültebilir de. Kendini ait hissettiğin yerde özgür müsün, yoksa sadece alışmış mısın? İşte mesele bu. Sana kim olduğunu söyleyen her şey, seni senden çalan bir şeye dönüşebilir. Bir noktadan sonra sorumluluğun başlar: Kimsin sen? Gerçekten mi, yoksa sadece ezberden mi?
Her kalabalığın içinde biraz yalnızlık, her yalnızlığın içinde biraz hakikat vardır. Biri sana aidiyet veriyorsa, karşılığında ne götürdüğünü de sormalısın. Kimi zaman bir bayrak, bir mezar kadar sessizleştirir insanı. Kimi zaman bir slogan, bir ömrü boğar.
Ama eğer bir gün, ait olduğunu sandığın yerden dışarı adım atarsan, hâlâ ayakta kalabiliyorsan, hâlâ konuşabiliyorsan, hâlâ sevebiliyorsan; işte o zaman başlar gerçek yolculuğun.
Çünkü en hakiki aidiyet, kendi hakikatine duyduğun sadakattir. Ne alkışa, ne kalabalığa, ne de geçmişe muhtaç bir duru hal. İşte o an anlarsın: Aidiyetin bedeli bazen kendin olmaktan vazgeçmektir. Ama eğer kendin olmayı seçtiysen, hiçbir yere ait olmasan bile kendine aitsin demektir.