Siyasetin dili çoğu zaman sembollerle konuşur. Özellikle uluslararası gerilimler söz konusu olduğunda, tarih sahnesinden alınan örnekler bugünü anlamlandırmanın en etkili yollarından biridir.
Nitekim Doğu Perinçek’in, “Hürmüz Boğazı, 1915’in Çanakkale Boğazı’dır” sözleri, bu geleneğin güncel bir örneği olarak karşımıza çıkıyor.
Çanakkale’nin gücü ve sembolizmi
İlk bakışta bu ifade güçlü ve etkileyici bir çağrışım yaratıyor. Çünkü Çanakkale Savaşı sadece bir askeri zafer değil; bir milletin kaderini değiştiren tarihi bir dönüm noktasıdır. Mustafa Kemal Atatürk’ün liderliğinde kazanılan bu mücadele, “geçilmez” kavramını sadece coğrafi değil, psikolojik bir savunma hattına dönüştürmüştür.
Ancak meseleye soğukkanlı bir analizle yaklaştığımızda, bu benzetmenin sınırları netleşiyor. Çanakkale, dar bir coğrafyada, klasik savaş koşulları altında kazanılmış bir savunma zaferidir. Coğrafya savunmacının lehinedir, cephe hattı bellidir ve savaşın kuralları açıktır.
Modern Hürmüz Boğazı: Karmaşık ve çok katmanlı
Bugünün dünyasında, Hürmüz Boğazı’nı belirleyen dinamikler çok daha karmaşıktır.
- Modern savaş teknolojileri
- Hava ve deniz üstünlüğü
- Uydu sistemleri ve uzun menzilli füzeler
- Siber kapasiteler
… artık tek başına coğrafyanın belirleyici olmasını engelliyor. Bu nedenle Hürmüz için yapılacak benzetme, teknik bir askeri tespitten ziyade analitik bir değerlendirme ve politik perspektif olarak görülmelidir.
Asimetrik güç ve stratejik caydırıcılık
İran’ın olası kapasitesi özellikle asimetrik güç unsurları üzerinden şekilleniyor:
- Mayınlar
- Hızlı saldırı botları
- Kıyıdan fırlatılan füzeler
- Deniz tacizleri
Bu araçlar, geçişi zorlaştırmak ve maliyeti yükseltmek için kullanılabilir. Yani Hürmüz’de söz konusu olan mutlak bir engelleme değil; caydırıcılık ve stratejik etki yaratmadır.
Tarihsel analoji ve güncel gerçeklik
Benzetmenin analitik boyutu burada önem kazanır. Tarihsel bağlam ve güncel stratejik gerçeklik bir arada ele alınmalıdır.
Çanakkale’yi sadece bir “boğaz savunması” olarak görmek, o zaferin arkasındaki toplumsal mobilizasyonu, liderliği ve dönemin koşullarını göz ardı etmek olur.
Hürmüz’ü de sadece “yeni bir cephe” olarak okumak, günümüzün çok katmanlı güç dengelerini basitleştirmiş olur.
Dolayısıyla Perinçek’in sözlerini politik bir anlatı ve stratejik bir perspektif olarak okumak gerekir. Bu, bölgesel güçlerin kritik geçitler üzerinden küresel dengeleri etkileyebilme kapasitesine dikkat çeker.
Benzetme bir uyarı, kesinlik değil
“Hürmüz = Çanakkale” ifadesi bir slogan olarak güçlüdür; dikkat çeker, farkındalık yaratır. Ancak birebir bir gerçekliği ifade etmez. Tarih tekerrür etmez; ama bazen benzer refleksleri ve stratejik duruşları hatırlatır.
Bu nedenle bu tür benzetmeleri, hamasetten ziyade soğukkanlı analizle okumak gerekir. Çünkü mesele sadece bir boğaz değil; değişen dünyanın, değişen savaşlarının ve değişmeyen güç mücadelesinin kendisidir.
Bu yazı, tamamen kişisel değerlendirmelerimi ve analitik yorumlarımı içermektedir.